PABLO NERUDA E BERNARDINO GRAÑA, VOCES DO MAR

Hai poucos días regresou de Chile o meu amigo Lino Lema. Non era a primeira vez que viaxaba a ese país e, como na anterior, tivo ocasión de percorrer unha parte importante do longo  litoral aberto ao océano Pacífico. Xa coñecía a casa de Pablo Neruda de Isla Negra e agora tivo ocasión de visitar a de Valparaíso, curiosa costrución que medra cara arriba, dende unha superficie de planta ben cativa.

Neruda, casa en Valparaíso

 

Chegou cun agasallo mercado precisamente alí, o libro Maremoto de Pablo Neruda, que eu non coñecía. Publicado por primeira vez no ano 1970, nunha tirade de 110 exemplares, non eraPablo Neruda 2 este título coñecido nin que figurase na bibliografía do autor ata que en 1991, a editorial Pehuén e a Fundación que mantén viva a palabra e a obra do autor do Canto General, asumiron publicar unha nova edición en castelán, esta de 4.000 exemplares e, simultaneamente, unha edición en alemán, pola editorial Da Verlag Das Anderes, de Nürenberg.

 

O libro naceu da contemplación, por parte de Neruda, dunha colección de xilografías da artista sueca Carin Oldfelt Hjertonsson, que esta edición incorpora. As xilografías representan seres mariños: argazos, ourizos, estrelas, cunchas, langostino, buguina, foca, anémona, golfiño de bronce, polbos, sol de mar, albacoras, a peixaría, amais dos picorocos, que non sei moi ben que son e a jaiva, que, a partir dos versos, intúo como unha sorte de cangrexos.

Pablo Neruda 1

A cada ilustración dedica Neruda un poema, abrindo e pechando o libro con outros dous que o enmarcan: Maremoto e Adios a los productos del mar. Hai un ton no libro que a min me fai pensar en Bernardino Graña. Tanto Neruda, como Bernardino, son dúas voces principais da poesía do mar. Eu aprecio neste Maremoto, ecos de Profecía do mar, o libro de Bernardino publicado por primeira vez no ano 1966.

Non creo que Neruda lese o libro de Bernardino, pero iso non importa. Sucede, ás veces, que dous escritores escriben libros de rexistros próximos en momentos case contemporáneos e en lugares afastados, sen saber nada o un do outro.

Comparto aquí o último poema do libro de Neruda: Adios a los productos del mar, e o poema de Bernardino Febre no mar. Pouco en común atoparedes, pero si intúo eu, como xa dixen, nos dous libros, un eco que os fai próximos, non no tema que tratan, o mar nos dous casos, senón no xeito de tratalo.

Volved, volved al mar                                         Os carromeiros mestos

desde estas hojas!                                             buligan entre os peixes
Peces, mariscos, algas                                      levantan testas torpes
escapadas del frío,                                            teñen máis mans que as larvas sen quitina
volved a la cintura                                             dos duros caranguexos
del Pacífico,                                                      cunchas de nácar
al beso atolondrado                                          regos
de la ola, a la razón                                           onde escorrega o verde
secreta de la roca!                                            marusías continuas
Oh escondidos,                                                cheirosas a cabalo e zocos vellos
desnudos, sumergidos,                                    felechos
deslizantes,                                                       barbas raras
es hora                                                             descontrolando os censos
de dividirnos y separarnos                                todo o que vén á beira e queda en praia
el papel me reclama,                                        en celestial moi fina branca area
la tinta, los tinteros                                           todo o que vai medrando no segredo
las imprentas, las cartas,                                 dos laños
los cartones,                                                    pozas
las letras y los números                                   rías
se amontonan en cubiles desde                      nos abismos
donde                                                             polo verde.
me acechan: las mujeres                                E ás veces vén en bancos rebrincando ledo
y los hombres                                                 en gárgolas que choutan van deica o aire en
quieren mi amor, piden mi compañía                                                                 [superficie
los niños de Petorca,                                      en estalidos brancos
de Atacama, de Arauco,                                 choutando, rebrincando
de Loncoche,                                                 en mil camiños
quieren jugar también con el poeta!                van e veñen
                                                                      fan cervexa
Me espera un tren, un buque                         na noite son rumor e son estrelas
cargado de manzanas,                                  milleiros de estreliñas noctilucas
un avión, un arado,                                        un día submarino
unas espigas.                                                noite acesa
Adiós, organizados                                        vibátil seme fresco
frutos del agua, adiós                                    nubes no mar
camarones vestidos                                      por dentro
de imperiales,                                               que tamén teñen tronos e centellas.
volveré, volveremos
a la unidad ahora
interrumpida.
Pertenezco a la arena:
volveré al mar redondo
y a su flora
y su furia:
ahora me voy
silbando
por las calles.
Advertisement

NO RONCAR DAS ONDAS

O ano pasado, o fotógrafo Xacobe Meléndrez Fassbender, publicaba o libro Berrros no roncar das ondas, inspirado, segundo el mesmo expresa na páxina inicial, nos versos de Bernardino Graña, poeta galego do mar. Ese libro era o resultado dunha exposición anterior na que, sobre grandes lenzos, as imaxes mariñas e submariñas de Xacobe, dialogaban cos versos de Bernardino. A exposición, feita para ser amosada nas rúas e prazas do país, formou parte a programación cultural do Encontro de embarcacións tradicionais que tivo lugar en Carril no ano 2011 e, posteriormente, percorreu moitos lugares de Galicia.

Imaxe de Berros no roncar das ondas

Imaxe de Berros no roncar das ondas

Agora, Xacobe vén de facer público este vídeo E o ceo virou branco, no que é posible recoñecer algunhas das paisaxes de entón. A peza foi realizada para a semana de danza de Lugo deste ano. A música que o acompaña foi composta por Steve Reich para Mallet Instruments. Esta é a relación de músicos que a interpretaron, baixo a dirección de Diego Ventoso: Pepe evangelista – guitarra eléctrica; Daría del Amo – oboe; Iván Martínez – clarinete baixo; José Ramón Saborido – clarinete; Alejandro Troya – saxofón soprano; Jorge Alves e Juan Ignacio Martínez – teclados; Javier Angel Gómez e Marco Mendoza – lira; Ismael Moeda, Yeray Pita, Xacobe Roca e David travieso – marimba; Pablo del Valle e Deigo Ventoso – vibráfono; Andrea Buján, Mónica García e Esperanza Iglesias – voces.

Formidable ese bucle que vincula o principio e o final do vídeo, as escumas e o ceo, que vira nun branco de inocencia e de esperanza.

E o ceo virou branco from NoTobo do Raposo on Vimeo.