SAN CLEMENTE DO PINDO

Ten o concello de Carnota un rico patrimonio do que non sempre é consciente o viaxeiro. Do máximo interese son os petróglifos espallados pola contorna, nun espazo que abrangue as ladeiras de Muros e Carnota e que corresponderían á mesma colectividade, que, daquela, nada sabían da división administrativa do territorio. Pequeno, pero fermoso e posuidor de lendas e misterios, o castro de Mallou. Está, claro, a riqueza natural, co Monte do Pindo ou Pedregal como referencia permanente; e todo o litoral, co areal inmenso e a Boca do Río. Tamén o patrimonio etnográfico no que podemos advertir con facilidade a rica arquitectura do pan: aira, muíño, forno e hórreo, destacando as singularidades do hórreo de Lira e o de Carnota. Cruceiros, portos coma o de Quilmas ou o conxunto das casetas de mariñeiros de Caldebarcos. E, por suposto, o patrimonio relixioso, entre o que destaca o retablo da igrexa de San Mamede de Carnota.

Pero hai un elemento patrimonial pouco coñecido, incluso entre os habitantes do concello. Trátase do retablo en pedra da pequena capela de San Clemente, anterior á ampliación do templo, e que durante moito tempo foi empregada como sancristía e almacén. Felizmente restaurada pola Consellería de Cultura, nos días nos que foi conselleiro Roberto Varela.

San Clemente

O retablo, obra do escultor Antonio del Río, foi construído a finais do século XVIII. O contrato foi asinado polo escultor e o titular da parroquia de San Mamede de Carnota, da que dependía esta capela, en 1795. As imaxes que figuran nel son a de San Clemente e a de San Bernardo. O estilo é neoclásico, con certas reminiscencias do barroco anterior.

Eu visitárao en varias ocasións antes da restauración. Entre febres e chuvia, tivemos ocasión de velo Daniel e máis eu o pasado sábado, antes da misa, animados por un fregués que actuou de introdutor e que falou co cura, advertíndolle que prendía a luz interior para nós.

Marabillounos o equilibrio e harmonía do conxunto e a riqueza da policromía, en particular o ceo azul da bóveda. En realidade, toda a capela, construída segundo os planos do arquitecto José Cachafeiro, é fermosa, moito máis fermosa que a obra de ampliación da actual igrexa. Chama a atención, observando as dúas obras arrimadas, como a capela primeira mantén a orientación tradicional este-oeste, mentres que a igrexa actual perdeu ese referente cristián, tendo unha orientación que supoño, sen comprobar co compás, é norte-sur.

A fotografía é de Daniel.

VADEBOIS

O significado de Vadebois, o nome do río que descende do Monte Pindo e que xunto co Laradas forma a Boca do río e dá lugar á Berberecheira, ou marisma de Caldebarcos, é o mesmo que o de Oxford, o paso dos bois.

Pozo Negro

Pozo Negro

Levaba un tempo obsesionado Fernando Alonso Romero coa idea de nos achegar o máis posible ás fontes do Vadebois, porque hai máis de trinta anos, un vello informante faloulle da existencia dun pozo no cauce, ao que chamaban Pozo do inferno ou Pozo negro, con historia de fada ou xacia encantadora, incluida.

Despois do año e sen xacia

Despois do año e sen xacia

Xa fixeramos un intento de localización do pozo o ano pasado, pero foi o sábado pasado cando cremos que demos con el, ou iso pensamos. Abaixo vai unha ligazón para poder acceder á imaxe de sátelite do territorio ao que me refiro. Pódese apreciar a canle do río, á esquerda un muíño abandonado e un punto onde o río se bifurca. As fontes do Vadebois estarían na parte alta do Monte, seguindo o ramal esquerdo, que baixa dende Cima da arca.

https://www.google.es/maps/place/15293+Carnota,+A+Coru%C3%B1a/@42.8800465,-9.0953078,274m/data=!3m1!1e3!4m2!3m1!1s0xd2ed611be80a81d:0x52c50a89adb9edbe

Entre o muíño e a bifurcación atopamos dous pozos. Bañámonos no primeiro, preto do muíño, pensando que sería ese o da lenda e invocamos á xacia, dispostos a nos deixar encantar, pero non apareceu. Logo, na casa, Fernando decidiría que seguramente o pozo é o segundo, situado algo máis arriba. Alí, no arranque da vertente que se precipita dende o monte, vimos esta canle tallada no medio do cauce, na rocha que é leito das augas. Cal era a súa función? Un misterio máis deste espazo que sempre nos emociona e nos sorprende.

Canle de pedra na pedra

Canle de pedra na pedra

 

MAZARICOS

No inverno, estamos afeitos a ver, na Boca do Río de Carnota, un bando numeroso de mazaricos curlís –zarapito real en castelán-, grandes e repoludos, co seu medio metro de alzada e o seu longo peteiro. Non é frecuente que esta especie se reproduza en Galicia, aínda que os datos apuntan a un incremento de individuos que permanecen connosco cando chega a primavera. O normal é que, finalizado o inverno, procuren outras xeografías e outros climas.

Porén, esta pasada fin de semana puidemos ver dous bandos no litoral de Lira, un de 40 individuos e outro de algo máis dunha ducia, o primeiro composto todo el por mazarico chiador, e o segundo por mazarico rabipinto, ambos os dous bastante máis cativos que o curlí. A este segundo grupo pertence os que se ven na fotografía tomada á caída da tarde do venres 26 de abril, no Ximprón, aínda que nela, por ser contraluz, non se distingue o ton dourado da plumaxe de verán.

Mazaricos no Ximprón. Fotografía Maribel Longueira

Mazaricos no Ximprón. Fotografía Maribel Longueira

A presenza do mazarico debeu ser moi importante, non só no litoral, por máis que hoxe as guías así nolo presenten. Sería ave abundante nas brañas, zonas húmidas e searas dese territorio que as xentes de Muros e Carnota chaman “A montaña” e que hoxe son terras do concello de Mazaricos. Quizais a eses de terra dentro se refería Eduardo Pondal no seu poema, que ben lido podería ser metáfora dos tempos que vivimos:
Ouh mazarico, que cantas
no jungal vougo e sombrizo,
non ergas tan triste pranto,
non cantes máis, mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.
Antr’as espesas canizas
do angoeiro húmedo e frío,
non cantes máis, compañeiro,
compañeiro mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.
As esperanzas fallaron,
as alegrías fugiron,
o corazón ‘stá deserto…
Non cantes máis, mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.
Mazarico. Páxina clop.zonalibre.org

Mazarico. Páxina clop.zonalibre.org

O mazarico ten o seu lugar no refraneiro do mar, tal e como o recolle Clodio González Pérez: Mazaricos na praia a cantar, os mariscos a aboiar. Tamén nos xogos infantís, como esta canción de descartar, recollida por M. Barrio e N. Rielo para o proxecto Orella Pendella, ditos, recitados e cancións infantís:

 

 

Pico, pico, mazarico,
¿quen che deu tan longo “pico”?
Deumo Deus e San Santiago
para picar o pan no agro
e piquei e repiquei,
cen milliños encontrei
e boteinos a moer
e os ratiños a comer
e agarrei un polo rabo
e boteino naquel cabo
e tamén agarrei outro
e boteino naquel souto
e vin de moita “prisa”
tocando a miña gaitiña
pero víronme os ladróns
e roubáronme os calzóns.

Na novela Purga, da escritora finlandesa Sofi Oksanen, traducida ao galego por Tuula Ahola e publicada pola editorial Rinoceronte, o personaxe de Aliida, unha estoniana que no transcorrer da súa vida padece a ocupación rusa, a alemá e de novo a rusa, muller moi supersticiosa, escoita coma un agoiro o mazarico que canta na extrema entre os pasteiros e o bosque.