AURORA BERNÁRDEZ

maribel longueiraNon foi bo o espertar do venres. Erguinme, pasei polo estudio por coller un libro de versos para ler no almorzo e botei man do teléfono. Esa non é cousa habitual en min, que non miro o teléfono ata que saio da casa. Había varios correos advertíndome do accidente de Aurora, a partir da información incorrecta, pero certa, publicada por Clarín en Bos Aires. Horas despois conseguía falar cos amigos do Centro de Arte Moderno. Raúl contoume o que sucedera, o accidente, a dureza do diagnóstico, a ausencia de expectativas.

Hoxe confirmouse o que non sei se era a mellor das posibilidades, visto o dano sufrido na caída e o futuro previsto polos médicos no suposto, difícil, de que sobrevivise.

Falei con ela varias veces entre os meses de maio e xullo deste ano. Foi ela quen me buscou. Un día recibín un correo que dicía que a Sra. Aurora Bernárdez desexaba falar con Chisco Fernández Naval e agregaba un número de teléfono. O correo viña da axencia de Carmen Balcells. Quería pedirme un favor, que a axudase na publicación dun libro que recollese a relación con Galicia do seu irmán Francisco Luis Bernárdez, e toda a súa obra galega, moita inédita.

– Me gustaría que escribieses tú ese libro -díxome.

– Pero Aurora, eu non son quen de facer estudos académicos ben feitos -respondín.

– Por iso mesmo quero que sexas ti -concluíu.

Con Aurora e Mariángeles

Estabamos niso, pero non sei se será posible avanzar nese seu último soño. Ordenado todo Julio, desde el punto de vista literario y jurídico, ahora quiero ordenar a mi hermano y me voy a dedicar a eso, mientras no me fallen las piernas y la cabeza. Penso esa foi unha das últimas cousas que me dixo, a última vez que falamos, xa en xullo. Engadiu que para iso eu sería o seu home en Galicia, e ao escoitala, sentinme trasladado a unha novela de Graham Greene.

Quíxena e quéroa moito. Sempre me chamou a atención o seu xeito natural de vivir e de contar as cousas, falase de quen falase, ela que conviviu con boa parte da literatura universal do século XX. Era xenerosa, divertida, culta, irónica e, sobre todo, sedutora, aínda agora. Dende a primeira vez que falei con ela por teléfono, sentina como alguén próximo. Cando a visitei en París e lle dixen que traballaba nun libro que analizaba a relación de Cortázar con Galicia, respondeu que se alegraba, que non sabía como non se lle ocorrera iso antes a alguén. Axudoume. Mantivemos correspondencia. Vímonos logo en Compostela e en Carnota. Tivo a grandeza de seguir sendo amiga de Julio e volveu ao seu carón cando a precisou. Eu sentín que coñecela era un agasallo da vida. Quería deixar aquí, en homenaxe, as imaxes de Galicia, as da viaxe de 1957, pero non deixa o blog por razóns de seguridade. Así pois, deixo esta dela con Julio do principio, e outras dúas do día no que se inaugurou a exposición sobre el, sobre eles, no salón de Fonseca en Santiago de Compostela. Tomou a foto miña con ela Mariángeles Fernández, amiga, estudosa e divulgadora da obra de Cortázar. Cando Mariángeles nos fotografou, viñamos de percorrer xuntos a Rayuela, dende a terra ao ceo. A outra na que estamos os dous con Mariángeles, é de Maribel Longueira.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A primeira vez que nos vimos na súa casa en París, ofreceume algo de beber, pedínlle unha cervexa, pero non tiña. Nesta casa só hai viño branco, viño tinto e whisky, dixo. Eran as 17,30 dun serán de outono. Ela tiña entón 84 anos e optou polo whisky, porque lle sentaba moi ben para a tensión a aquela hora. Fun solidario con ela e tomamos dous cada un. A tensión, finalmente, foi o a venceu e a min gustaríame volver a brindar con ela, como fixemos aquela tarde, por saúde, pola calor das lembranzas e por amor.

LES FEUILLES MORTES

Estamos en outono. No ano 2011, por estas datas, presentaba en Madrid o libro Golpear de sombras. Era a edición bilingüe galego-castelán de Bater de sombras que gañara o premio Fiz Vergara Vilariño o ano anterior e que agora publicaba Huerga y Fierro. A tradución fora traballo de Teresa Seara. Comigo estaban aquela noite Antonino Nieto e Vicente Araguas. O acto de presentación desenvolveuse no Centro de Arte Moderno. A miña amiga Amparo ocupouse da organización e levou a un músico, Juan Muro, extraordinario intérprete de jazz, quen con seu saxo estableceu un territorio de emoción propicio na sala ateigada de xente, cando ao principio, antes de falar ninguén, nos agasallou cunha versión fermosa de Les feuilles mortes.

Gustaríame compartir con todos esta versión, a clásica de Yves Montand, porque o outono é, tamén, un estado de ánimo.

RAYUELA

Celébrase estes días o 50 aniversario da publicación de Rayuela, a novela de Julio Cortázar, publicada en 1963 pola editorial Sudamericana. Daquela, o responsable das publicacións da editorial arxentina era Francisco Porrúa, galego de Corcubión emigrado cos seus pais a Comodoro Rivadavia en 1935.

Lembro a primeira lectura de Rayuela, o ir e vir de Oliveira entre as pontes do Sena, preguntándose se atoparía a Maga, esa muller que, co seu misterio, tanto me fascinou sempre. Rayuela ten, ademais, a singularidade de ser unha das poucas novelas que empezan cunha pregunta: “¿Encontraría a la Maga?“, que non é mal xeito de comezar.

Eu lina por primeira vez hai 35 anos, cumprindo o servizo militar en Tenerife. Logo, cando escribín o libro Respirar polo idioma (Os galegos e Julio Cortázar), publicado pola editorial Linteo, lina tres veces máis, as dúas últimas sen seguir a pauta que o autor establece ao principio, a última prescindindo das reflexións literarias de Morelli. Para min, hoxe, sobreviven con forza as historias de Oliveira e a Maga en París e as deste xunto con Talita e Traveler en Bos Aires.

No caderno de traballo de Cortázar, publicado por Ana María Barrenechea co título de Caderno de bitácora de Rayuela, Cortázar anotou o xeito de denominar o xogo en varias linguas. Alí figura a seguinte anotación: mariola (Galicia y Coruña). Como chegou a el este dato? Iso é cousa para a especulación. A min advertiume desa curiosidade Saúl Yurkievich, pouco antes de falecer en accidente de tráfico.

No ano 2006, na exposición organizada en Compostela para acoller o legado fotográfico e fílmico de Cortázar que hoxe está depositado no Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI), Pepe Mondelo retratounos a Aurora Bernárdez, a primeira muller de Cortázar, orixinaria da parroquia de Lago, en Maside; a Mariángeles Fernández, amiga cronopia que no Centro de Arte Moderna de Madrid mantén viva a memoria do escritor con numerosos talleres sobre a súa obra, e a min, os tres situados sobre unha alfombra na que debuxaran unha mariola, que non se ve na foto, pero que si estaba.

Con Aurora Bernárdez e Mariángeles Fernández. Compostela 2006

Con Aurora Bernárdez e Mariángeles Fernández. Compostela 2006