O PEDREGAL DE NOVO

Costas do Xigante da Mina, en Chan de Lourenzo

Costas do Xigante da Mina, en Chan de Lourenzo

De novo o Pindo o sábado, ao día seguinte de se cumprir dous anos do incendio que arrasou o monte. Segunda excursión nos últimos oito días, terceira nos últimos vinte. Desta, a mañá amence cuberta, con nubes altas, que segundo transcorren as horas tórnanse baixas. No mar, a escuma esfiañada nas rompentes, anuncia temporal. Porén o tempo é bo, sen vento e cálido.

Paramos en Onde se Adora, por contemplar o mundo que dende alí se divisa. Sobre o alto do Pedrullo, antigo castelo medieval de San Xurxo, aparece un miñato ou ratoneiro común. Voa tranquilo, procurando alimento. Ao cabo, sobre o mesmo espazo, o azor. Tamén el busca o seu xantar. O miñato tenta expulsalo do ámbito polo que el voaba e sobre o que se cernía. Inician unha breve loita e, concentrados nela, non advirten que seis corvos os rodean e atacan en movementos coordinados e eficaces. Ao cabo, miñato e azor abandonan o espazo e os corvos, empoleirados nas pedras que coroan o outeiro, observan a fuxida dos competidores.

As ericas medran sobre o cascallo da antiga mina de wolframio

As ericas medran sobre o cascallo da antiga mina de wolframio

Víbora de seoaneSubimos dende Chan de Lamas e no descenso, a medio camiño, na pequena gándara que se forma na vaguada de rochas, sobre unha laxe, preguizosa e perfecta, unha víbora. Trátase da víbora de seoane, endemismo do norte e noroeste peninsular, descuberta e descrita polo naturalista Víctor López Seoane, nacido en Ferrol en 1832 e falecido na Coruña en 1900.

No seu tempo, Víctor López Seoane foi figura principal entre os naturalistas europeos. Aínda hoxe, nas coleccións de animaisVíctor López Seoane de moitos museos naturais, figuran pezas recollidas por el. Mantivo relación con boa parte do mundo científico do seu tempo, entre outros, polo que significa, con Charles Darwin. Tamén colaborou co Rexurdimento, en particular con Manuel Murguía, responsabilizándose da redacción dos capítulos sobre natureza da Historia de Galicia.

Creo que a víbora que vimos o outro día, individuo adulto, non padeceu o incendio de hai dous anos. O espazo que habita non ardeu, por ser zona moi húmida. Penso, polo tanto, que non se trata da recuperación dunha especie, senón dunha especie que sobreviviu ao lume.

Saben morrer de pé

Saben morrer de pé

O peor da excusión, descubrir novas pintadas no alto da Moa, que non estaban o domingo anterior, estas en amarelo. Non é suficiente o selfi para proclamar o protagonismo? Semella que non, que segue sendo necesario profanalo todo, cargar coa pintura e humillar o espazo, deixar constancia do nome de cada quen sobre as pedras, como se iso lle importase a alguén.

As imaxes da víbora e a de Víctor López Seoane foron recollidas da wikipedia.

As outra son miñas.

CAMIÑANDO POLO PINDO

O sábado pola tarde, aproveitando a tregua que nos deu a chuvia, María, Lino e eu achegámonos ao Pindo. Non subimos ao corazón, A Moa e Casa Xohana quedan para outro día. Nós accedemos pola ladeira oeste, seguindo o camiño dos Costados, cruzamos Chan de Lamas e achegámonos ata os Aguillóns, logo de vadear o rego Caldeirón e pasar polas Cortes de arriba.

Observamos con alegría como renova o carballo anano, en varios lugares, tanto nos que controlabamos en Chan de Lamas como na ladeira sur dos Aguillóns. Agás iso, algunha flor e moito abrótano, non sei se macho ou femia. O resto desolación e silencio só interrompido polo escorregar da auga por regos e regatos. Nunha das pucharcas do rego Caldeirón puidemos ver tres tritóns. Se cadra esa fauna acuática é o que sobrevive. Iso e as formigas.

Nas dúas imaxes anteriores pódense ver pés de rebolo ou carballo anano e na outra como o carreiro de acceso aos Aguillóns, antes difícil de seguir, quedou marcado sobre a terra queimada. As barreiras que se ven nas abas do monte son os protectores colocados pola Consellería para deter o escorrentar da terra. A súa eficacia foi relativa, porque rebordaron polas beiras. Pero chama a atención ver como as gramíneas medran ao seu través.

MONTE PINDO, A CHUVIA E OUTRAS COUSAS

Visitei o Monte Pindo en dúas ocasións dende o incendio de setembro. As dúas veces a excursión non foi máis alá de Chan de Lamas, camiñando polas pistas. Son da opinión de que o Monte precisa descanso, silencio e tempo. Ocasións haberá de subir de novo a el polos carreiros dos soños, de percorrelo como agarimándoo, de sentir o seu magnetismo, a forza que emana das súas rochas, a alegría das paisaxes, o fungar do vento.

A primeira das veces, Daniel e eu acompañamos a un grupo de artistas que participaban no encontro Arte e Natureza que cada ano Antón Sobral organiza na praia de Lariño. Era o sábado vinte e un de setembro e ía calor. A sensación foi de que o lume non só calcinara árbores, terra, pedras, vida animal e vexetal, senón tamén o aire. O que máis nos sorprendeu foi que da terra calcinada nacían formigas e que sobre a negrura voaban bolboretas brancas. Esa tarde, Sole Pite, pintora e poeta (A véspera do silencio), pediume que nos parásemos quince minutos en Onde se adora. Nese tempo pintou esta acuarela e escribiu o poema que figura nela e que aquí se reproduce aparte:

Pegada tras pegada,
fun rachando
o absoluto silencio
que envolve a morte.
Testemuña indiferente,
o sol abrasador e a cinza
envorcándoo todo,
ata o alento.
Pegada tras pegada,
foise acompasando
o meu corazón
co teu mudo lamento.
Neste setembro, que xa é
           desventura,
subín ao Pindo
en procesión doente
para deixar caer
as miñas bágoas:
tal é a ofrenda
neste lugar sen tempo,
Onde se adora.

 

Este sábado, case un mes e medio despois do lume, regresei ao Pedregal acompañado de María, Maribel e Lino. Subimos seguindo o Camiño dos Costados. Impresionoume ver algunhas rochas que logo da calor sufriron e sofren escoriacións ou entrecoceduras, como se a pedra padecese de soriase. Antes, pola mañá, baixando das Paxareiras, Maribel e eu tivéramos ocasión de ver acugulada no miradoiro, a palla que empregaron para cubrir certas partes sensibles e evitar a perda de terra coas chuvias destes días, moito máis intensas do que ninguén puido imaxinar, cun efecto erosivo sobre a superficie terrible. A palla está alí, como unha instalación artística impresionante, pero a sensación é de que se trata dunha iniciativa dun alto custo, xa que é levada á ladeira do Monte por helicópteros. Vendo isto, un non pode deixar de pensar que quen deseñou o plan, non ten nin idea do que é o macizo do Pindo e cal a súa dimensión.

Colocan tamén unhas barreiras que pretenden impedir a baixada de terra, barreiras semellantes as empregadas no mar para illar manchas de fuel. Todo iso nas zonas baixas, xa que non é posible facer eses traballos, agora, nas zonas altas do Monte, onde unicamente se pode acceder a pé. Camiñando puidemos comprobar que a perda de terra é brutal. A escorrentada arrastrouna polas ladeiras, depositouna nas agras, ocupou as leiras, desfixo os camiños. Eu, pensando que poñía o pé nun terreo firme con area, afundín a perna ata a metade, porque o que pisaba era lama, mestura de terra e cinza acumulada estes días pola chuvia. Como boas novas, vimos os agromos novos do rebolo e dos sanguiños, escoitamos unha chasca e vimos voar un miñato cara o sur.

Velaí vén a vida

Velaí vén a vida

(Imaxes de Maribel Longueira)