PRIMAVERA DE PAXAROS

O domingo, paseando por Carnota, puiden ver varias parellas de ánade azulón, que andarán chocando os ovos. Non están unicamente na marisma, andan polas praias pequenas de Mar de Lira, A Gavota e Porto de Barca, agóchanse nas dunas, onde terán os niños. Restaba, tamén, un bando pequeno de mazarico curlí, oito individuos que supoño pertencerían ao grupo de 60 ou 70 exemplares que cada inverno enriquecen a Boca do Río. Patiño di que, aparentemente, cada ano increméntase a súa presenza en Galicia como aniñante. Quizais estes son expresión desa tendencia. Andan activos os charráns de todas as primaveras e xogando coa mañá grisalla, vin unha parella de escribentas liñaceiras. Pero o que máis ilusión me fixo, foi como se me ofreceu un grupo de seis liñaceiros comúns, eses paxariños fráxiles e fermosos coa cor vermella no peito e na cabeza. A miña foto co móbil non permite apreciarlles a cor, así que procurei unha en internet, que reproducise o mellor posible o que eu vin. Vai asinada e debo dicir que a tomei do blog “Criaturas feroces”. Entre a miña observación e esta imaxe coincide a varanda, que eu camiñaba entón polo paseo de madeira que cruza por riba da marisma e eles pousaran no pasamáns, talmente coma este.

 Enredando cos paxaros e volvendo a Edward Thomas, lía o outro día o poema “I never saw that land before” ou “Nunca antes vin esa terra”, que inclúe estes versos tan fermosos, que imaxino como cita abrindo o libro dun poeta:

I should use, as the trees and birds did,
A language not to be betrayed;

(Debería usar, como fixeron as árbores e os paxaros,/ unha lingua que non sexa traizoada;).

Deixo para rematar estes outros que escribín eu o outro día, ás cinco e media da mañá, con limpa lúa minguante no ceo, escoitando como o merlo chamaba polo día:

Madrugada, aínda,
e xa o merlo chama polo día.
Lúa en devalo.
Espera.

SANTA COMPAÑA

No ano 1895, Jesús Rodríguez López publicaba un libro titulado Supersticiones de Galicia, obra pouco coñecida hoxe, pero que no seu momento tivo a súa importancia, causándolle serios problemas coa Igrexa. O libro deu para unha segunda versión en 1910 e, en 1943, a editorial Nova, fundada por Arturo Cuadrado e Luís Seoane en Bos Aires, publicaba a edición arxentina. Eu teño unha edición, facsímil da de 1910, publicada en Valladolid no ano 2001.

O libro é de moito interese para quen sentimos curiosidade por estas cousas, en particular polo xeito en que enfronta o mundo galego das crenzas tradicionais e das supersticións, vinculándoo ao mundo celta, pero ten, tamén, a súa graza, sobre todo cando vai cualificando os escritores que cita, así vemos que Añón é eximio, Victoriano Novo y García é notable, Alfredo Brañas merece o recoñecemento de inspirado, Ubaldo Insúa de correcto. É este último quen refire que a Compaña rolda por camiños e encrucilladas.

Vén todo isto a conto porque Edward Thomas, no poema “Roads” (Camiños) ten estes versos: The larger companies,/ That by the roadside be,/ And beneath the rafter/ Else uninhabited/ Excepting by the dead;/ (As numerosas compañas/ que están xunto os camiños/ e baixo as trabes/ deshabitadas/ agás polos mortos). Neles eu aprecio unha clara referencia á Santa Compaña. E non sería estraño. Fernando Alonso Romero, no libro El mundo de los muertos en Galicia y en el folklore del occidente europeo, recolle a tradición escocesa, galesa e irlandesa, das ánimas percorrendo os camiños,  de maneira moi semellante a como sucedía (non sei se aínda sucede) aquí.

Continúo esa lectura lenta e intensa dos versos de Edward Thomas, na edición bilingüe xa comentada de Linteo, que recolle a súa obra poética completa. Todas as mañás, no almorzo, dependendo da lonxitude do poema, leo dous, tres ou catro, primeiro en inglés e logo na versión castelán. Pero esta lectura xa non é solitaria. Dende hai semanas, por azar, Antonio García Teijeiro e eu atopámonos nesa mesma descuberta que agora compartimos, coa singularidade de que os dous levamos o mesmo ritmo, aínda que non sempre lemos os mesmos textos. Agora cruzándonos correos sobre os achados de cada mañá, comentamos aquilo que máis nos emocionou e sorprendeu e deixamos constancia deste xogo nos nosos blogs. Recoméndovos o del, Versos e aloumiños, que vén de ser nomeado candidato aos premios que cada ano concede a Asociación de escritores en lingua galega. O enlace está neste, á dereita, porque é espazo amigo.

Como ilustración, de moi baixa calidade, pero é o que hai, deixo esta imaxe na que malamente se observa o mural de Xosé Luís de Dios, pintado na parede do fondo da sala principal do bar Tucho ou O’ Volter, de Ourense, local histórico e emblemático que non soubemos conservar. De Dios pintou nel unha santa compaña da nosa identidade, que levaba por título Alegoría da porta de palla, lembrando a novela de Vicente Risco.

COUSAS DE EDWARD THOMAS

 

Onte ao mediodía, cando a saída do traballo, escoitei un canto familiar. Busqueino e nun dos bidueiros que dividen a praza onde aparco, estaba un xílgaro. Emocionoume moito, sentilo alí, tan urbano e confiado, tan fermoso e tan libre. Pola mañá lera un poema de Edward Thomas que fala deles e, tamén, dunha casa. Tamén o poema conseguira emocionarme porque me sentín moi identificado co que Thomas di nel. Fala dunha casa que a min, salvados os freixos e a extensión, represéntaseme a nosa de Lira, nun lugar alto, a visión dos tres reinos, cun xardín ao tempo coidado e descoidado, a pía do porco como estanque, os verderolos, os paporrubios, os xílgaros e as meixengras que nos visitan.

Ao xílgaro da oficina fíxenlle unha foto co teléfono, deixouse, pero non se lle ve entre as sombras das pólas do bidueiro, así que velaí deixo esta collida da wikipedia. A tradución, perdoando, é miña.

FOR THESE

An acre of land between the shore and the hills,
Upon a ledge that shows my kingdoms three,
The lovely visible earth and sky and sea,
Where what the curlew needs not, the farmer tills:

 

A house that shall love me as I love it,
Well-hedged, and honoured by a few ash-trees
That linnets, greefinches, and goldfinches
Shall often visit and make love in and flit:

 

A garden I need never go beyond,
Broken but neat, whose sunflowers every one
Are fit to be he sign of the Rising Sun:
A spring, a brook’s bend or least a pond:

 

For these I ask not, but, neither too late
Nor yet too early, for what men call content,
And also that something may be sent
To be contented with, I ask of fate.

 

POR ISTO

Un acre de terra entre a beirada e os outeiros,
sobre unha cornixa onde se avisten meus tres reinos,
A amada e visible terra e o ceo e o mar,
onde o que o mazarico non precisa, o granxeiro cultiva:

 

Unha casa que me amará como eu a ela,
ben cercada, e honrada por uns poucos fresnos
que pardais, verderolos e xílgaros
visitarán a miúdo e farán o amor e revoarán:

 

Un xardín que nunca precisarei sobrepasar,
desamañado pero coidado, cuns xirasois que ben poden
representar cada un o Sol Nacente:
Un manancial, a curva dun regato, ou cando menos un estanque:

 

Non pido por isto, pero, que non chegue moi tarde
nin moi cedo o que os homes chaman contento,
e tamén que algunha cousa quizais sexa enviada
coa que estar satisfeito, Eu pido iso ao destino.

 

Edward Thomas

Onte demorei un minuto escaso diante da televisión, cando no Intermedio  ironizaban co resultado do debate parlamentario. Debo dicir que vendo os rostros sorrintes e fachendosos dos membros do goberno e do partido que o respalda, sucumbín a un sentimento que non era exactamente indignación e que definiría como cólera. Sentado a miña beira estaba Daniel, o meu fillo, sen traballo. Todas as mañás acudo a unha oficina na que tramitamos expedientes de conciliación en materia laboral, despidos e salarios, basicamente. Se o ano pasado, batindo récords, abrimos pouco máis de 7.000, este ano, aínda non finalizado febreiro, acadamos o número 1.203, polo que a proxección anual nos levaría aos 7.500. A nómina, en xaneiro, baixou de novo. Cando non é por unha razón, é pola outra, pero pagamos máis por case por todo.

Hoxe decidín que non podía enlamar niso, aínda que a realidade me afecte, aínda que nos oídos e nos ollos sobreviva coma insulto, o eco dos risos e aplausos parlamentarios. Nunca se aplaudiu tanto, di hoxe o xornal.

Así que busquei acougo nos versos. Leo estes días a Edward Thomas, o poeta inglés morto en Francia, nas trincheiras da I Guerra Mundial, da que tanto se falará este ano. A edición que me acompaña é a bilingüe e estupenda de Linteo. É un luxo ter en Ourense unha editorial como Linteo, tanto polo catálogo que nos ofrece, como pola calidade das edicións. Cada mañá, mentres almorzo, procuro ler dous ou tres poemas de Thomas, primeiro en inglés e logo na tradución feita por Ben Clark.

Souben de Edward Thomas por Fernando Pérez Barreiro, do que tantas veces falo neste blog. Foi el quen me achegou a ese escritor descoñecido para min, contándome que había moitas semellanzas entre el e eu, e para min, só que o pensase, non deixaba de ser unha honra. Falaba Fernando do gusto de ambos por escribir de certos aspectos da natureza; de observar os paxaros; de reparar nos cambios das estacións. Thomas está considerado un war poet, quizais porque foi vítima da guerra, xa que tampouco non son tantas as referencias que hai ao conflito bélico nos seus versos e, cando as hai, sempre están referidas ao impacto que esta ten sobre a vida da xente e sobre a natureza. Escritor durante toda a súa vida, os 142 poemas que forman a súa obra poética completa foron escritos nos dous últimos anos.

Quizais nos parece que vivimos nun mundo sen guerra, pero hoxe os xornais lembran o incremento de conflitos no mundo, moitos deles silenciados, velaí: Afganistán, Siria, Pakistán, Irak, Malí, República Centroafricana ou a guerra sórdida de México. Así que, pensando que non están de máis, van estes versos del, pero anuncio outros, xa que me gustaría compartir a súa compañía a partir de marzo, que el ten poemas para cada mes, para cada serán, para cada momento e, ademais, vexo nel un antídoto contra o insulto e contra a cólera.

Estes son os últimos versos do poema titulado “Tarde de febreiro”, coma esta de hoxe, primeiro o orixinal, logo a versión de Clark:

Time swims before me, making as a day
A thousand years, while the broad ploughland oak
Roars mill-like and men strike and bear the stroke
Of war as ever, audacious or resigned
And God still sits aloft in the array
That we have wrought him, stone-deaf stone-blind.

El tiempo nada ante mí, haciendo de un día
mil años, mientras el ancho roble del campo arado
ruge como un molino y los hombres golpean y soportan el mazazo
de la guerra como nunca, audaces o resignados, 
y Dios aún está sentado allá en los cielos,
con la magnificencia
con la que lo hemos supuesto siempre, completamente ciego y sordo.