SENTIMENTALISMO: ANTOLOXÍA TRANSCENDENTAL

Varias persoas pregúntanme por Eva, logo da nova do seu regreso que din o día 12. Está ben e traballa en varios proxectos inmediatos, entre eles, un recital con poemas mariños, que con Fito e Bernardo, os músicos que compoñen con ela o grupo Ouriol, dará en Cabo da Cruz, o sábado 11 de xullo, dentro da programación cultural do Encontro de embarcacións tradicionais, que alí se celebrará esa fin de semana e que convocará a centos de embarcacións que, coas súas velas, navegarán o mar da Arousa. Animádevos.

Antoloxía sentimentalistaDicir que estes días saíu unha nova antoloxía sentimentalista, ese movemento creado por Xesús Manuel Valcárcel e que ten como casa a editorial Bubela. É a cuarta entrega, logo das etapas de fundación, de implantación e de expansión, chega esta denominada transcendental.

Nela participan: Carlos Arias, Xulio Cid Neira, Xabier López Marqués, Manuel Celo Matalobos, Mariña Pérez Rei, Elías Portela, Baldo Ramos, Helena Salgueiro, Xesús Manuel Valcárcel e Eva.

Mentres non nos chega Soño e vértice, o libro que mereceu o premio do concello de Carral, imos manténdonos co que temos, tamén cos versos que Eva achegou á antoloxía, dos que aquí queda unha mostra:

O BALEIRO VAI TOMANDO A FORMA

froito dunha meditación
o baleiro vai tomando a forma
para a árbore medrar
e no mesmo aire ábrese unha fiestra
para o seu perfume
e sae ao fin a lingua
coma serpe da súa cova
probar o que lle é estaño.

BAZAR DE TRAIDORES, ELÍAS PORTELA

Teño para min que Elías Portela entre nós, Elía Knörr en Islandia, onde vive, é autor dunha poesía ben singular e interesante, susceptible de variadas interpretacións, e que agocha nos seus pregues interiores un tesouro ou un misterio que o lector debe tentar descubrir. Sucedía iso con O mariñeiro con cabalos matutinos baixo o vestido, e sucede co libro que presentou estes días pasados, Bazar de traidores, co que gañou a XII edición do premio Afundación 2014, publicado polo Centro PEN Galicia, na colección Arte de Trobar que dirixe Luís González Tosar.

Elías. Bazar de traidores

Quizais algunhas das claves para interpretar os versos, estean nos poemas escritos en latín e que fan referencia a espiritos, sombras, medos, serpes, alimañas, violencia. E tamén na canción Heathen Lyrics (Poemas paganos), de David Bowie que, fragmentada, abre cada un dos capítulos do libro. E non é gratuito que sexa de David Bowie quen figura como cita mútiple, porque hai algo na ambigüidade do actor e cantante que Elías comparte, unha ambigüidade e un misterio procurados, que envolven poemas e personalidade, e que son incorporados ao libro.

Elias Portela©ml1275

Fotografía de Maribel Longueira

El proclama que quixo facer neste libro “poesía do mal”. Considera que hai no libro algo satánico, unha advertencia sobre a natureza do fascismo, que alenta entre nós e tamén dos perigos que entraña este ceo prometido polo sistema que nos goberna, pero que en realidade, nos destrúe.

Nese sentido, gústame ler as referencias que fai á demencia nuclear e á nube atómica coas que convivimos, porque este, que foi tema de tanta transcencia entre os anos 60 e 80 do século pasado, semella que desapareceu da actualidade. Fálase pouco disto, pero o risco segue estando aí, co perigo que entraña, co inventario de catástrofes, coa imposibilidade de transformar o lixo nuclear en materia inerte.

Hai mundos compartidos con O mariñeiro con cabalos…, está o mar, o barco onde o home pesca, o peixe, as baleas, unha sexualidade que neste novo libro maniféstase de maneira máis explícita e salvaxe, máis provocadora.

Eu tiven o privilexio de recitar con Elías en Reikiavik e gocei co seu espectáculo verbal e musical. Verbal porque emprega a lingua, as linguas, como recurso, mesturándoas e conseguindo efectos únicos; musical porque normalmente canta e canta ben, sendo el o compositor das músicas que fan dos seus poemas canción.

A Bazar de traidores, título bastante explícito, pertencen estes versos:

os faros íspense de noite
e camiñan polas rochas
            con calzado de prostituta
veñan náufragos
ou veñan
            ilusións percebeiras
                        o amor será violento

 

exacular en morse cara os barcos
porque súan ateigados de bocas
            e masculinidade sen porto

 

estoupará a beleza civilizada
baterá nas carnes
           unha explosión demográfica
fumegarán polo seu sexo
           fungos elegantes
           de inseminación atómica
expandirase o protocolo industrial
           cun uniforme de fertilidade

 

desmembrada a casa
a túa terra sabe amarga
e non descansarei
non me fundirei
non soñarei
             ata que me fodas na tumba

 

cinco segundos antes de chegar ao terrorismo
                                                existe un orgasmo

 

 

ELÍAS KNÖRR OU ELÍAS PORTELA

Islandia e Galicia, máis alá da súa condición de lugares extremos -a afastada Thule e a mítica Fisterra- teñen en común o océano. Un mesmo mar baña as costas de Islandia e de Galicia. Para ambas comunidades, a pesca é elemento principal da economía. Nese mar extremo, fronteira entre a luz e as sombras, navegaron dende sempre os pescadores islandeses e galegos, dándolle forma a un oficio, interpretando os ciclos da vida e da morte e, a partir del, articulando unha cultura particular, a cultura das xentes do mar.

Carta marina de Olaus Magnus

Carta marina de Olaus Magnus

Levados e traídos polas correntes, cada día, as ondas depositan sobre as praias volcánicas de Islandia ou sobre as brancas e douradas de Galicia, obxectos perdidos, refugallos, despoxos naturais ou humanos que contribúen a conformar a paisaxe dos longos litorais oceánicos.

Sobre as negras dunas de Islandia, os veciños da ribeira amorean a madeira procedente da carga de buques que navegan pola liña do océano ártico.

En Galicia, os crebeiros, buscadores de restos con algún valor, pasean o litoral procurando aquilo do que aínda se pode tirar proveito. Os materiais traídos e levados polo mar sempre tiveron un valor especial para as poboacións do litoral. Ao cabo, tratábase de obxectos procedentes dese misterioso ventre que é o océano. Ese enorme misterio de ondas e de auga, oculto máis alá do horizonte, enviaba de cando en vez unha mensaxe, ben coa forma dun madeiro capaz de soportar a estrutura da casa, paca de algodón, té ou imaxes santas que aínda hoxe  presiden os altares das igrexas e ermidas que miran o océano.

Hoxe, moitos deses materiais son empregados por artistas de todo o mundo para construír con eles as súas obras: esculturas, collages, fotografías, instalacións. Tamén se ocuparon deles o cine e a literatura.

Un dos escritores que teñen traballado arredor destes obxectos é Elías Knörr, poeta de culto en Islandia, polo que a presidenta Johanna Sigurdardottir ten manifestado unha especial preferencia. Sjóarinn meo mogunhestana undir kjólnum é o título que chamou a atención de críticos e lectores, cara a poesía de Elías. Pero hai que dicir que Elías Knörr é o heterónimo de Elías Portela, escritor e tradutor nacido en Cangas do Morrazo en 1981. Ese libro, primeiro publicado en islandés, ten versión en galego como O mariñeiro con cabalos matutinos baixo o vestido, publicado no ano 2011 pola editorial Barbantesa. Nel podemos ler poemas coma este:

Esta noite foi a fin do mundo
Pola mañá
espertei con madeira 
varada no ollo dereito

ou este outro que a min moito me conmove:

Se quero transbordar soños
terei que mollarme na noite
para que as estrelas non me prendan

 

O meu bote non sabe de portos
mais descansa sobre as baleas
            cando a tardiña se fai grave
                                    sobre a miña fronte

 

Quero facer que os meus soños varen en novas bandeiras
e así se revolva o ceo
                                    con campás inesperadas

O mariñeiro con cabalos...

O mariñeiro con cabalos...

O lector debe saber que pode atopar outros títulos de Elías, orixinariamente en galego, como Imaxes na pel ou Cos peitos desenchufados. Tamén que ao seu traballo de tradutor, debemos magníficas versións de novelas islandesas contemporáneas, publicadas pola editorial Rinoceronte, en particular: Skugga-Baldur de Sjón ou Anxos do universo, de Einar Már Gudmundsson.