RESPOSTA DE REI

Amigas e amigos que entrades habitualmente neste espazo:

Quizais lembrades que o día 14 de novembro publicaba aquí a carta enviada ao Rei o día 3, recibida no pazo da Zarzuela o día 6 daquel mesmo mes.

Agora, tres meses despois, recibo resposta, que tamén quero compartir convosco.

Hai unha literatura particular, un xeito de escribir cartas de resposta ás persoas que se dirixen ás institucións. Eu mesmo, durante algúns períodos da miña vida laboral, exercín ese oficio de escribidor apócrifo. Este non é o caso, porque Emilio Tomé de la Vega ten competencia como Xefe do Gabinete de Planificación e Coordinación, pero si hai unha cuestión de estilo que sempre se repite e que ten como eixo central do argumento a “remisión”.

Non agardaba moito desta iniciativa, pero sei, tamén, que finalmente nada cae absolutamente en saco roto. Lembro moitas veces aquilo que dicía Lenin, de que unha mosca non pode parar un tren, pero si incordiar ao maquinista. Pois iso. Deixo a carta de resposta, coa esperanza de que sexa unha testemuña máis, sumada ás moitas que hai en relación con esa necesidade urxente de exhumar e dar acougo ás víctimas da represión franquista. Conto logo conto unha anécdota, creo que graciosa, sobre o oficio de “negro”.

Carta SMR

Vai agora a anécdota. No ano 1996 a Consellería de Pesca e Acuicultura publicaba o libro Crenzas e tradicións dos pescadores galegos, británicos e bretóns, de Fernando Alonso Romero. Fernando pedírame que lle escribira un prólogo, cousa que fixen con gusto, tentando dar o mellor de min, non só pola amizade que nos une, senón tamén, e sobre todo, porque o libro me parecía unha aventura fascinante.

Daquela era Conselleiro o tamén amigo Juan Caamaño Cebreiro. Un día chamoume ao despacho para pedirme que escribise o prólogo institucional do libro. “Pero Juan, se xa escribín un que me pediu Fernando”, respondín. “Pois escribes outro”, contestou el. Eu aínda tentei zafar asegurando que o meu corazón estaba posto no primeiro e que calquera cousa que engadise sería falsa e carente de emoción. El retrucou afirmando que eu si podía escribir dous textos sobre o mesmo libro, que non dubidaba de min e que non había máis que falar.

Escribín o segundo prólogo, que é o primeiro dos dous que aparecen no libro, asinado por Juan. Aos poucos días da presentación, un deán da catedral, de quen non lembro o nome, publicaba un artigo en El correo gallego, saudando e celebrando a publicación do libro e ensalzando o fermoso prólogo do Conselleiro. Nada dicía, porén, do prólogo do prologuista.

Así de ingrato é o duro oficio do negro literario.

CARTA A FELIPE VI, REI

Decidín escribirlle unha carta ao Rei. Sentín a necesidade de facelo logo de ler o seu discurso na entrega dos Premios Príncipe de Asturias deste ano. Mandeina certificada o día 3 e foi recibida na Zarzuela o día 6.

Creo no que lle digo. Non se pode xogar gratuitamente coas palabras. Penso que parte da situación de deterioro da vida social que vivimos, ten a súa orixe na contaminación da linguaxe, no emprego espurio das palabras por parte dos que exercen e ostentan cargos públicos e poder. As palabras cargadas de significados falsos ou equívocos, e baleiras de contido, forman parte da salmodia do cotián e rematan por anestesiar e por xustificar discursos ambiguos sobre asuntos como a corrupción, pero tamén, sobre a falta de satisfacción ás vítimas da represión franquista. Xa no lo advertiu José Ángel Valente, quen no Diario anónimo, que recolle as súas reflexións ata os instantes finais, escribía: … el lenguaje está confiscado: forma parte o es la base de un patrimonio cultural que el sistema no considera alterable. Incluso la crítica puede ser relativamente aceptada si opera con ese lenguaje patrimonial”. A vacuidade do baleiro. Algo así percibo eu nos discursos que elabora a Casa Real, tanto nos de Felipe VI, como nos de Juan Carlos I. Algo así percibo en case todos os discursos da clase política. Velaí vai a carta:

A FELIPE VI, REI:

Escríbolle esta carta tras a lectura do discurso pronunciado por vostede o venres 24 de outubro, na cerimonia de entrega dos premios Príncipe de Asturias. Decidín ler o discurso completo por curiosidade, tras comprobar que os tres medios escritos aos que tiven acceso o sábado 25, reproducían con exactitude unha serie de frases que recollo a continuación.

Debo dicir, antes de nada, e por non enganar a ninguén, que son republicano, tanto por pensamento como por tradición familiar. Non concibo ningún cargo público que ostente a representación dos cidadáns, que se exerza por herdanza e tradición e non por elección libre e democrática dos representados.

Volvendo ao seu discurso, son varias os fragmentos que destacaban os medios e que chamaron a miña atención. Asegura vostede que España é un estado social e democrático de dereito, inspirado nos principios de liberdade e igualdade, de xustiza e pluralismo. Considera que debemos coidar e favorecer a nosa vida en común e non repetir erros do pasado. Implícase ao afirmar que queremos unha España afastada da división e da discordia, de que non somos rivais os uns dos outros, senón protagonistas dun mesmo camiño e afirma que compartimos intereses e valores.

Concordo con vostede en que os españois non queremos vivir unha situación como a que fracturou a sociedade de maneira tráxica hai sete décadas, e coido que todos faremos o posible para evitala, incluso renunciando a unha parte das nosas conviccións. Porén, esas palabras sobre igualdade, xustiza, división, rivalidade, semellan baleiras diante da realidade cotián á que asistimos, cunha fractura social que aumenta cada mañá, co resultado de que a maior parte da poboación cada día é máis pobre, e a outra parte máis rica, sen que exista vocación ningunha de repartir a riqueza ou a pobreza, e de superar esa división, máis ben o contrario.

Porén, non é diso do que lle quero falar. Non é doado superar, transcorridos setenta e catro, os efectos da Guerra Civil e negalo supón, cando menos, falta de atención e de sensibilidade. Hai feridas que, malia as declaracións institucionais, aínda sangran, sen que ningún discurso poida achegar consolo nin alivio a tanta dor. Supoño que coñece o informe elaborado polo Grupo de Traballo das Nacións Unidas, que se fixo público no mes de setembro, en relación coas desaparicións forzadas cometidas durante a Guerra Civil e a ditadura, informe que chama a atención sobre a falta de colaboración de gobernos e tribunais españois, denunciando os obstáculos que o propio Estado pon aos familiares das vítimas para saber a verdade e, se é posible, recuperar os restos dos seres queridos. Aquí, os estamentos do Estado parecen agardar pola morte de familiares e testemuñas, como mellor maneira de sacarse de enriba un problema que os incomoda. É ese o estado democrático de dereito ao que se refire no seu discurso? É este o mellor xeito de garantir e revitalizar a nosa convivencia? Este é un capítulo sen pechar da nosa historia e as palabras baleiras non producen acougo nin contribúen a reparar a inxustiza.

Se de verdade cre vostede nas súas palabras, e gustaríame pensar que si, que son ditas dende a convición e dende o corazón, podería asumir este asunto como cuestión de Estado e liderar a reparación do dano, axudando aos familiares que desexen recuperar os corpos dos seres queridos, actuando diante dun goberno insensible e belixerante neste asunto. Na miña opinión, isto non suporía abandonar a posición neutral que se lle supón á Monarquía, neutralidade necesaria con respecto do que pode decidirse por canles democráticas e pola ecuación das maiorías. Pero non debera ser esta cuestión de programa partidario, nin de ideoloxía. Máis de cen mil persoas seguen enterradas en gabeas, anexos de camposantos, bosques inzados de eucaliptos e iso é así tanto en territorios que padeceron a guerra e nos que se combateu, como naqueles outros que dende o primeiro día caeron en mans dos insurrectos, como Galicia, onde a represión foi brutal, sen existir outra razón para tanta infamia que o planificado exterminio do rival.

Podería, tamén, xestionar que exista dotación nos orzamentos do Estado destinada a este fin, que axude a costear as taxas e gastos das exhumacións, evitando que teñan que ser os sindicatos de electricistas noruegueses, entre outros, os que financien esta actividade, cuestión que debería avergoñar aos representantes do Estado español. Quizais podería, incluso, destinar unha parte da asignación da Casa Real a este fin, encabezando, dese xeito, o proceso de reconciliación definitiva e amosando un xeito de ollar a historia con sabedoría, tal e como nos propón no seu discurso. De facelo, se cadra, un día espertamos e descubrimos que vostede é, tamén, o rei dos republicanos.
Atentamente,