CADOIRO DO XALL/AS

Esta fin de semana inaugurei a tempada ciclista. Dos sufrimentos do sábado e do domingo non vou deixar constancia aquí. O nordés frío botaba para atrás, pero ía sol e tiña gana.

A Fervenza onte, domingo

A Fervenza onte, domingo dende lonxe.

Percorrín territorios queridos. Achegueime a San Cibrán, baixei ao observatorio de aves da Boca do Río e visitei a Fervenza. Son moitos os turistas que alí van, de inverno e de verán, recurso singular que tanto reclamamos no seu día.

As en Bristol

O As en Bristol (arquivo de Bernardo Máiz)

Non me acheguei á beira do Cadoiro, que ía coa bicicleta, pero sentín a fervenza na súa potencia, como sentín a forza do monte, ao que observei cos ollos dos fuxidos do As. Estes días tento cumprir o compromiso de escribir algo sobre a fuga de 14 mozos que se agocharon no Monte Pindo no verán de 1936, para non iren á guerra, e que en agosto de 1937 secuestraron o vapor As, ancorado preto das illas Lobeiras, lanzándose ao mar. Chegaron a Bristol, pero o Reino Unido denegoulles o asilo. Incorporados á fronte polo bando republicano, loitaron, perderon e tiveron destinos diversos: case todos pasaron a Francia; algún foi xulgado en consello de guerra polo franquismo; Miguel Ferrer Fanda e Joaquín Rodríguez Louro conseguiron embarcar no Winnipeg de Pablo Neruda, mentres que o irmán de Joaquín, Antonio, falecía en Gusel, Mathausen, o 16 de setembro de 1941. Que diferentes destinos para unha decisión inicial e un camiño común. Non deixo de cismar nese intre no que Antonio deixou a Joaquín, no momento no que se separaron.

De Antonio, a xeito de homenaxe, quixen facer personaxe na novela A noite branca, no capítulo no que os exiliados, xunto cos ferroviarios franceses, apedran o tren galego da División Azul.

Prometo publicar aquí o artigo en canto estea.

 

TARDE DE NAVEGACIÓN

Vai pasando agosto, con preguiza, pero facendo cousas. Cando non é traballo de mantemento da casa ou do breve xardín, é unha visita que creba a rutina ou unha festa. Estes días estivo connosco Malores Villanueva e con ela percorremos algúns dos lugares máis queridos deste territorio e dos que xa se ten falado neste blog. Hoxe pola noite toca Festórreo, o herdeiro daqueles Canle Nius que organizabamos cando convocabamos as xornadas de cultura tradicional. Onte recitei versos en Vilar de Carnota, nunha festa organizada por Estrella, conducida por César Cambeiro e na que tamén participaron os poetas de León Ildefonso Rodríguez e  Víctor M. Díez, Xoán Lestón de Caldebarcos e Alexandre Nerium de Fisterra.

Atrás deixamos o Pindo e aí vemos o castelo do Pedruio e as furnas do Fornelo.

Atrás deixamos o Pindo e aí vemos o castelo do Pedruio e as furnas do Fornelo.

navegación 22014©ml0482Pero antes, a principio de semana, navegamos. Tiña gana eu de coñecer o litoral que vai dende o faro de Cee (non sei cal é a razón dese nome, xa que está situado en territorio de Corcubión) e o cabo da Nasa. Coa axuda de Merche, a secretaria da confraría do Pindo, demos con Vicente, un mariñeiro xubilado pero novo, corenta e nove anos, do Ézaro, coñecedor do mar no que sempre pescou e ao que ama con emoción.

É ese un litoral onde cambia a xeografía da costa, onde a terra medra e os cantís se elevan, perfil cheo de furnas que eu quería ver, xa que imaxino nunha delas o final da nova novela que ferve na cabeza. Con Vicente, no seu bote Sicho, que significa polbo pequeno, navegamos a súa cadela Cuca, Maribel, Lino Lema e eu. A tarde foi marabillosa, a travesía perfecta. Vicente aproximou o bote ata o límite, por me amosar a boca das furnas máis fondas, pero tamén nos levou ao Carrumeiro Chico e ata a base da fervenza do Xallas.

Faro de Cee

Faro de Cee

Crías de corvos mariños

Crías de corvos mariños

Furado do Corvo, Furado das Pombas, Porto Bravo, Boca de Sapo, Punta da Gurita, Arxel, son algúns dos topónimos que anotei. Pero Vicente igual polemizaba sobre o feito de que o Pindo, tendo unha praia de San Pedro, celebre o San Clemente, ou invocaba a Trajano e Adriano cando falaba comigo das augas termais de Ourense. Por el soubemos que o mar de Lira é un mar seco, porque ten pouca auga.

Unha furna

Unha furna

A seguinte crónica, que espero publicar mañá, será a dunha excursión matinal ao Monte Pindo. As fotos de hoxe son de Maribel Longueira, claro.

FERVENZA DO XALLAS

Nunca antes viramos despenar a auga con tan arrebatada forza coma estes días pasados na fervenza do Xallas. A imaxe foi tomada polo amigo Xosé Luis Fernández (Carnicero), de Ourense, na tarde do xoves 28, esa na que tanta precipitación caeu en pouco tempo.

Fervenza do Xallas

Fervenza do Xallas

Centos de visitantes, milleiros de fotografías, democratización da imaxe a través dos móbiles. Varios dos poemas que figuran na colección de poesía sobre o Monte Pindo, Versos no Olimpo, falan da fervenza. Non podo incluílos todos, así que van estes dous, un de Marilar Aleixandre e outro de Carlos Arias, dúas visións do monte, dúas referencias ao río e ao Cadoiro.

arde o Pindo

arden selvas e montes
arde o Cáucaso, o Osa e o Pindo
Metamorfoses, II, 224-225
nos días en que a cinza encontrou o limiar
da nosa lingua
os enxames de lagostas fuxiron
ao son da pandeirada de Nebra
as ás do deforme anxo de lume
bateron no Pindo
ardeu a pedra incombustíbel
escaravella a toupa de fogo
os seus túneles por baixo das árbores
plantadas pola man de meu pai
el volve morrer con cada árbore derrubada
eis a gadoupa do anxo esgazando a paisaxe
asinando nas mans, nas gorxas
nas casas onde non achou
as marcas do sangue
as fontes esqueceron os camiños
fundiuse o ouro do Sil
as sete bocas do Xallas ficaron baleiras
a auga subiu fervenza arriba
enguruñouse o Mar de Fóra
os peixes van escorrentados cara ás foxas abisais
os arroaces non ousan chimpar fronte a Rostro
as luras verten bagullas de tinta
 e os homes
os homes aínda xordos
ao que berra a voces
o monte queimado

Marilar Aleixandre (Madrid, 1947)

Mudanzas, Arte de Trobar, Pen Club de Galicia, 2007


 Reflexión da matrioska

A abra toma os reflexos do último sol.
As velas brancas pasan;
os motores xordos golpean moi lonxe o aire novo.

 

Para que este monte se chame Pindo na miña vida,
Francisco Arias González tivo que saltar a América en 1905,
fundar unha familia, romper amarras
e regresar mar por mar até ese mesmo Lugo
onde Manuel Iglesias e Teresa Rodríguez
volvían da fuxida.
Antes houbo silencios e palabras
que apareceron convertidas en paisaxes,
en crenzas sen orixe, en ritos familiares
cos que os nenos dormen cedo
e as cabras choutan sobre a noite
deixando sangue de estrela nas pisadas.
Non cheguei tarde; fun o primeiro
dos meus en dexergar esta pendente,
en ascender beira do Xallas en caída
para contemplar a claridade
descargada de crenzas e libre de respostas.

 

Nin Manuel, nin Teresa, nin Francisco
nin Asunción Varela, que nacera en Virvigueira
e volvera de ler periódicos en inglés
e compartir mesa en italiano –Pittsburg ás costas–,
souberon nunca
que había aquí un soporte para os pasos,
nin que os beixos que eu agardaba
se formaran nas bocas que os nomeaban
antes de que a palabra habitase a súa consciencia.
Tempo atrás; tempo de pais, de avós,
de aldeas e de pazos,
de traballo e de ruína. Sombras todas
que din a súa mensaxe nun poro ou nunha célula,
nun paso de nomes atados a unha lápida
ou a un verbo que se expresa
nos ecos indescifrábeis das liñas que se enlazan.
Irei á cova, xurei unha vez,
sen lembrar o sentido do propósito.
Morrerei lonxe, dixen, e dispúxenme
para levar a senda detrás da caída dos astros,
alá onde o Pindo,
Asunción, Francisco, Manuel e Teresa
forman un só nome, onde a terra
e os meus avós se confunden
na mesma encrucillada.
Entre as mans recollo a súa presenza.
Recíboa en luz, cando as brétemas
regresan coa marea,
cando os fogares abrazan a tardiña
primeira dunha soa humanidade.

 

Dilles aos seus ollos que non me busquen
nesta paraxe que abandono.
Nunca estiveron, nunca o Pindo que coñezo
irá aos espazos que habitaron.

Carlos Arias (Lugo, 1959)