CON AHMAD AL HAMMOUD

Ahmad 1Onte celebramos a poxa pola obra do pintor sirio Ahmad al Hammoud. Eu tardei en durmir pola emoción do que vivimos. O local das Portas Ártabras estaba practicamente cheo. Arturo, Felipe Senén e Xes Senén acolléronnos co agarimo se sempre, poñendo a nosa disposición local e tecnoloxía. Noa Morales falou de maneira breve, clara e concisa, da orixe da situación siria e o enquistamento actual do conflito; Ali Ali emocionounos a todos ao falar do seu amigo Ahmad e, sobre todo, cando lembrou a súa familia que está alá, pero tamén cando se referiu a Amal, a súa filla que tivo a sorte de  nacer aquí e que nese momento corría pola sala. Camilo Franco conduciu a poxa con habilidade e simpatía, deixando claro dende o principio que o asunto do que tratabamos era de cartos. As amigas e amigos que acudiron poxaron polas sete obras que se ofreceron, cinco debuxos e dous óleos. Vendeuse todo.

Sei que é moita a xente que padece a mesma situación que Ahmad e aAhmad 2 súa familia e o meu desexo e o das persoas que estabamos onte nas Portas Ártabras, sería axudar a todos. Pero nesta ocasión a chamada tiña rostro, o amigo do noso amigo Ali Ali. Eu lembraba, durante os días previos, que por accións individuais sairon dos campos franceses moitos republicanos españois, entre eles os embarcados por Neruda no Winnipeg, ou Rafal Dieste. Non sei se Ahmad al Hammoud poderá saír do campo de Harran co que onte conseguimos, pero si mellorará a súa situación e a dos seus.

Ahmad 3O fotógrafo Gustavo García Roig envioume pola noite esta reportaxe fotográfica, que deixo aquí como constancia do que vivimos, expresión de xenerosa solidariedade.

Ahmad 4Grazas a todas e a todos por asistir e por participar.

PEDRERES DE S'HOSTAL: LABIRINTO LÍTHICO

O pasado vernes inaugurouse nos salóns do hotel NH de Coruña, a exposición Labirinto Líthico, que amosa as imaxes que o fotógrafo Gustavo García Roig tomou no parque das Pedreres de S’Hostal, nunha viaxe a Menorca.

Líthica 1

Non é a primeira vez que escribo aquí de Gustavo. Falei da súa exposición anterior, sobre o templo da lúa e do sol de Chanquillo, en Perú. Gustavo gusta de traballar a pedra: as texturas, as formas, as sombras. Eu coñecín tres proxectos seus, un a partir das formidables laxas do dolmen de Axeitos; a dos indios mochicas e o seu calendario e agora este, e todos teñen a pedra como denominador común.

http://fernandeznaval.blogaliza.org/?s=Gustavo+Chanquillo&submit=Buscar

Como se pode apreciar nesta imaxe de Gustavo, os espazos das canteiras de S’Hostal son impresionantes:

16. Totem

Un día Gustavo faloume da posibilidade de colaborar nalgún proxecto futuro. Sabedor da súa debilidade, propúxenlle as antas da Costa da Morte, aceptou. Pero aos poucos días, citoume para me amosar unha colección de fotografías tomadas nas vellas canteiras de rocha de marés, en Menorca. A proposta era escribir sobre elas. Eu son remiso a escribir do que non coñezo e nunca estiven no parque de S’Hostal. Porén, cando fiquei só coas imaxes, advertín que había nelas algo que chamaban por min. Por unha banda estaba a posibilidade de dialogar dende a nosa cultura da pedra con outra ben diferente, como é a balear. Estaba tamén o feito de que na construción do xardín, Laetitia Sauleau, a artista que veu posibilidades de poñer en valor o patrimonio que supoñen a serie de canteiras de Menorca, e os seus colaboradores, configuraron o espazo xogando co labirinto e coa mitoloxía e a min, o asunto ese de Dédalo, Ícaro, Ariadna, Teseo e o Minotaruro sempre me interesou. Estaban, tamén, claro, as propias imaxes de Gustavo e a súa capacidade de suxerir, de sorprender, de facer soñar.

O resultado é esta exposición, coas súas imaxes, acompañadas de dezaseis poemas escritos para a ocasión. O cartel e icona da mostra é esta sombra felina que Gustavo captou nun momento do paseo, e que para el resulta simbólica, por todo o que ten de suxestión, de forza e de misterio:

10. Felina

A exposición percorrerá outros hoteis da cadea NH na nosa comunidade e é posible que nalgún momento chegue a Menorca. O texto que figura na tarxeta de invitación, é o seguinte:

PEDRERES DE S’HOSTAL: Durante séculos, os canteiros de S’Hostal sacaron das pedreiras os bloques de rocha de marés. Con eles construíron a casa, o templo, o peirao, a campa. Hoxe, por iniciativa da artista Laetitia Sauleau e os membros da Asociación Líthica, este labirinto de corredores, escaleiras, xardíns e formas, foi incorporado ao patrimonio da cidade de Menorca. O conxunto ofrece unha sucesión de espazos suxestivos, con evocacións míticas, lembranza dun oficio fundamental para a vida da comunidade. Arredor deles dialogan as imaxes de Gustavo García Roig e os textos de Francisco X. Fernández Naval. 

E estes son dous tres dos  poemas, coa súa imaxe:

POZO

Líthica 5

Os pés descalzos
dun ser perdido
achéganse, ás veces, a este pío.
Sempre é de madrugada
cando o alento do eclipse e das sombras.
El bebe e os batracios calan.
Verdello de seda na pucharca escura.
Un ser destemido e agnóstico,
unha parte animal, outra memoria,
achégase, ás veces, a este marasmo
na procura de amor.

PAZO

Líthica 3
Todos os pazos teñen recunchos de xofre,
ángulos sen palabras,
lugares sen memoria,
escaleiras que non levan a ningures,
tránsito entre cadeas e celadas.
Todos os pazos albergan a traizón e o espasmo,
a secuencia finita do poder e da gloria,
o eco da caverna,
coa súa luz
e coas súas tebras.

ARIADNA

Todos os meus fíos conducen a ti,
dende a rutina circular dos días
ata o teu corazón atormentado.
Sento nestes chanzos e entrégome
a un tecer de amor e recendo de nardos
A urdidoira dos meus soños fecunda a esperanza
alivia o temor do leme e das velas,
brancas ou negras,
do helmo e da espada,
do sangue e do espanto.
Meu irmán! meu amor!
ofrenda do meu sangue,
meu primeiro ronsel,
meu primeiro pranto.

Líthica 4

CHANKILLO E OS DEUSES

Hoxe pola mañá, domingo 2 de novembro, clausurouse no museo da casa de María Pita, na Cidade Vella coruñesa, a exposición de fotografía: Esperando ao deuses en Chankillo, do meu amigo Gustavo García Roig, arxentino de nacemento, protagonista de exilios, habitante de varias patrias, cidadán do mundo, quen, dende hai anos, vive connosco aquí na cidade do aire, da Torre e do océano.

Templo do sol coa primeira luz do solsticio de inverno

Templo do sol coa primeira luz do solsticio de inverno

Gustoume moito a mostra, con algo de reportaxe e moito de fotografía artística. A exposición contaba algo para min descoñecido, a existencia do Templo do sol e das Trece Torres Lúa de Chankillo, un lugar situado no deserto, a 400 quilómetros de Lima, no val de San Rafael. O observatorio solar, considerado o máis antigo de América, construído 2000 anos antes da aparición da cultura inca e arredor de 400 anos antes de Cristo, foi construído pola cultura moche e permite situar o sol dende o solsticio de inverno ata o solsticio de verán e determinar tamén o momentos dos equinocios, podendo planificar, así, o momento das colleitas, a chegada da auga procedente do desxeo da cordilleira ou a seitura.

As trece Torres Lúa dende o Templo do sol

As trece Torres Lúa dende o Templo do sol

Humildemente, pero con pracer, colaborei con Gustavo, traducindo ao galego o texto escrito por el e que figuraba na tarxeta da exposición. Hoxe, a lectura dese texto foi o último acto dunha familiar e entrañable cerimonia de clausura, que ofreceu a posibilidade de realizar unha visita guiada á exposición, acompañados por Gustavo.

Solsticio de inverno. O sol xunto á primeira Torre Lúa

Solsticio de inverno. O sol xunto á primeira Torre Lúa

A exposición clausurouse, pero eu quero colaborar a que nos acompañe e permaneza, deixando constancia dela aquí. As fotografías que se ofrecen forman parte da mostra e ao final vai o texto de Gustavo na versión galega.

Condor protector en Chankillo

Nesta imaxe, Gustavo captou o voo dunha nube con perfil de cóndor, paxaro sagrado dos mochicas ao que estes atribuían a capacidade de trasladar as almas dos mortos ata as estrelas, por iso deixaban os corpos dos defuntos en lugares aos que eles puideran acceder. A nube-cóndor voaba sobre as Torres Lúa e Gustavo, que sabe da existencia doutras realidade, interpretouna como un símbolo protector. A casualidade quixo que hoxe mesmo, rematando o libro Mansa chatarra de Francisco Ferrer Lerín, dese con este texto que tamén deixo aquí, porque ofrece a posibilidade dun diálogo de disciplinas e culturas. Pertence ao relato La ciudad alejada, que ben puidera ser Chankillo: ¿Dónde estoy? La extensión de terreno no cabe en los mapas, no hay nación que pueda permitirse disponer de enclaves de esta envergadura. Me hallo pues fuera de cualquier territorio ¿y también fuera del tiempo? ¿Y la ciudad? Dijeron que los cadáveres de sus habitantes eran colocados sobre los tejados, y que los buitres -¿o cóndores?-, al amanecer, daban cuenta de ellos. Mas ¿quién lo vio?

ESPERANDO AOS DEUSES EN CHANKILLO

Lembro que aínda era noite cando espertei. A xente ollaba o ceo alumeado polas escintilantes estrelas. De socate, un lampo fugaz moveuse a gran velocidade, creando un fermoso espectáculo. Estou seguro de que os chamáns nos falarán do seu significado na cerimonia de hoxe no Templo do Sol.

Os deuses enviaban sinais para nos indicar as nosas tarefas. Nalgunhas ocasións realizabamos un sacrificio animal, como o da llama. Noutras, xuntabámonos arredor dos lumes e adorabamos as figuras de barro modeladas polos oleiros e que representaban os guerreiros que nos protexían, como facía o cóndor, encargado de levar as almas dos nosos mortos ata as estrelas.

Cando escaseaban os alimentos da terra, saiamos ao mar, a pescar nas nosas embarcacións de totora e, no tempo das colleitas, a Pacha Mama bendicíanos cos seus alimentos.

Esa noite a maxia flotaba no aire. Quilla, a Lúa, acababa de nacer e brillaba no ceo xunto con Venus. A estrela fugaz agarimara a ambos co seu resplandor deixándonos unha mensaxe. Iamos subindo pola ladeira da duna cara o sagrado Templo do sol. Alumeabámonos con fachos en honra á Lúa Nova, a Venus e ao Solsticio, unha conxunción astral propicia.

Ao chegar ao Templo, cruzamos as tres órbitas polos túneles, ata nos agrupar no Centro do Pai Sol, arredor dos chamáns e o Curaca que rexía Chankillo. Tras un fondo silencio, escoitamos o son da buguina e o Curaca falounos con voz vibrante e transcendida de emoción: chegara o tempo do Solsticio de Inverno, o tempo das colleitas.

O Sol, Inti, amencía na Primeira TorreLúa para iniciar o seu novo periplo e percorrer, outra volta, o longo camiño das Trece Torres construídas polos nosos devanceiros. Os sabios chamáns pasaran moitas lúas e soles consultando o ceo e, consonte o movemento dos astros, sinalaron a posición precisa das Trece TorresLúa aliñadas de Norte a Sur no monte Chankillo.

O Curaca chamoume para me encargar a misión de seguir o paso do Sol e da Lúa, ademais dos outros astros que se albiscaban ao amencer e ao declinar de Inti, no seu incesante camiño de reencarnación ata a última Torre.

Nalgunhas ocasións, ao camiñar cara as Torres, atopábame con algunha das “presenzas” que velaban por nós. Eran enviadas polos deuses que moraban no mundo invisible. Ás veces, elas, facíanse visibles. Aparecían cando realizabamos os rituais en honor ao noso deus supremo A apaec.

Conforme transcorrían os días e as noites observando o ceo, sentía que eu tamén ía cambiando cos astros e aínda que algunhas noites anubraba, podía intuír o movemento das estrelas que nos guiaban.

Decateime de que en Chankillo o ceo únese coa terra para crear a vida a través da auga, regando as nosas colleitas nutridas pola luz do Sol e o magnetismo da Lúa, a sutil dona da noite.

Os moches estamos unidos por unha forza espiritual que nos permite vivir en harmonía coa natureza do deserto, a influenza dos ceos e a sabedoría do Universo.

Chankillo une o ceo coa terra

ALLIN HAMUSKA/BENVID@S

Solsticio de inverno de hai 2.300 anos.