MANUEL MARÍA

O pasado día 8 conmemorouse o décimo cabodano do pasamento de Manuel María, Manuel, para os amigos. Non esquecín a data, pero non escribín no día, malia ter intención. O certo é que agora levaba días con certa ansiedade por non lembrarme del neste recuncho de afectos, soños e esperanzas. Non o fixen porque non atopaba esta foto que acompaña o artigo. Quería que fose esta imaxe, e non outra, a que ilustrase esta pequena homenaxe a Manuel. Non a atopaba e, ademais, como sucede tantas veces, sufrín traizón por parte da memoria, xa que eu pensaba que o que tiña era fotografía de calidade e en papel, e non este recorte de xornal, pero aínda sendo cuestionable a calidade, a foto paréceme fermosa, os cinco camiñando, os catro arredor del, nun espazo tan singular para el como os Xardíns de Méndez Núñez, alí onde está a escultura de Asorey que lembra a Curros. Esa tarde tocaba recitar xuntos nunha carpa instalada nos Xardíns.

Manuel_0002

Eramos veciños, dende que Manuel e Saleta viñeron vivir á Coruña. Atopabámonos ás veces nunha esquina do Campo da Leña, diante do bar Porta do Sol. Alí prendiamos na conversa que sempre duraba de máis. Eu, por estar a cuberto e falar máis devagar, dicíalle sinalando o bar: Manuel tomamos algo?, e el sempre me respondía que o agardaba Saleta para cear. Ao final despedíame con aquel saúdo tan seu: Pórtate mal e pásao ben!.

Tiven a ocasión de entrevistalo para a revista Tempos, na súa casa, acompañando a conversa cunha tisana de boldo, que Saleta sempre preparaba a media tarde. A miña relación con el, con eles, medrou nese tempo no que coincidimos na Coruña. De antes lembro as súas intervencións nas noites de Ribadavia, cando inventabamos o que logo sería o teatro galego actual, nos días de Histrión 70, nos que eu enredaba entre as bambolinas. Lembro, tamén os debates públicos que mantivo durante o I Congreso de Escritores en Lingua Galega, celebrado en Poio, se non lembro mal no ano 1981. E claro, a lectura dos seus versos.

Hai dous anos escribín un longo texto titulado: BERENGUELA EN NOVE CADROS
OU TENRURA ABERTA CARA ADENTRO, que debía ser limiar dun proxecto arredor da obra teatral Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela. Fixérame moita ilusión escribilo porque o proxecto consistía na publicación do texto de Manuel e da  Opereta para voz narrada e cuarteto de clarinetes, composta por Nani García a partir da peza teatral, con voz ou voces de María Inés Cuadrado, proposta estética e ilustracións de Miguelanxo Prado e coa participación do cuarteto Xerión. A edición sería na editorial Ézaro. Un luxo. Pero non sei que pasaría, que a publicación non saíu e aí quedou o traballo de tantos e tan bos creadores. Pensei en publicar aquí o meu texto, pero logo rífame o meu amigo Tacho, porque di que fago as entradas moi longas e fatigan.

A Fundación que leva o seu nome, como cada ano, lembrouno cunha representación no teatro Colón -outros é no Rosalía-, a cargo da compañía Nova Galega de Danza, co espectáculo Manuel María: Lúas de outono 2014.

Manuel recomendaba sempre “vivir, sempre vivir, agora denantes, despois“. O primeiro libro de Manuel María que eu merquei foi A corazón aberto, na edición da colección Salnés, de Galaxia, con limiar de Ramón Otero Pedrayo. A el pertence este poema que fala de paxaros e que aquí comparto, porque é vida e nel está a súa voz:

VOLTEMOS os ollos ao paxaro,
e co seu vóo sobor dos hombreiros,
núos da terra, nidios e ben luídos,
bebamos, solprendidos, o ár ceibe.
Nidios de espiña e de xenreira,
palabra sexamos soiamente,
esprito sin ponlas e sin rosto,
sin oso, coma un sopro
que aviventa a chama
da xarra onde despóis
o viño alcenderase roxo.
Voltemos outra vez ao paxaro,
á súa rampla de liberdade.
Voemos a infindas outuras,
a outras latitudes máis pobradas
de luz e sin murallas.

MIGUELANXO PRADO

A miña alegría é de hoxe, aínda que a nova é de onte, o Premio Nacional de Cómic para Miguelanxo Prado, polo libro Ardalén.

Ardalén, un vento con recendo de mar, deixounos este outono a ledicia de dous galegos recibindo o Premio Nacional, primeiro Manuel Álvarez Torneiro en poesía, agora Miguelanxo. Eu sinto unha emoción especial polo cariño que me une a ambos.

Coñecín a Miguelanxo hai unha morea de anos, cando o convidei a participar nun ciclo de encontros entre creadores e público, de maneira particular, lectores. Eu estaba, daquela, na xunta directiva da Asociación Cultural O Facho. O encontro con Miguelanxo foi o que máis interese suscitou e o que máis público tivo. Desenvolveuse nun CGAI que abrira pouco antes. Aquel día Miguelanxo contoume que o principal nunha historia de banda deseñada non era o que aparecía nas viñetas, senón o espazo en branco entre elas, aquilo que o autor non debuxaba, o que tiña que imaxinar o lector, pero claro, sempre levado pola man do debuxante, velaí a dificultade, contar sen dicir.

Tempo despois, compartimos mesa, con outros amigos, nunha carpa ateigada de público, na Semana Negra de Gijón, falando do Prestige, sería o ano 2003.

Cando a Asociación Cultural Canle de Lira organizaba as Xornadas de Cultura Tradicional en Carnota, Miguelanxo veu a presentarnos de De Profundis, o film de animación que creou xunto con Nani García, quen compuxo a música.

Ardalén é un libro especial, todas as súas historias o son, dende aquel Trazo de tiza, o primeiro libro que eu lin del. En Ardalén, as baleas voan sobre os bosques, coma o vento do mar, e cantan. Comparto con Miguelanxo a certeza de que somos, individual e colectivamente, o que lembramos, aínda que a min, ultimamente, me dea por dicir que tamén somos o que esquecemos.

Orgulloso e emocionado, gustaríame compartir hoxe a miña alegría con todos os que seguides con frecuencia ou ocasionalmente este blog. Por eles, por Manuel e por Miguelanxo, quixera propoñer un brinde, aínda que sexa virtual. Tamén vos deixo o tráiler da película.