CANTO PARA PAXAROS E ORQUESTRA

Conteille a Rosa Álvarez, a miña amiga de Madrid que como ave migratoria, cada agosto retorna a Lira, o revivir en min da paixón por observar paxaros. Respóndeme con esta peza musical, do compositor finés Einojuahani Rautavaara, titulada Cantus Articus, tamén coñecida como Canto para paxaros e orquestra, do ano 1972.

Os cantos das aves son reais, gravadas en cinta magnetofónica no Ártico e nas lagoas de Limianka, para seren integrados logo na peza que consta de tres movementos: Pantano (descrición sonora), Melancolía (canto da laverca) e Emigración dos cisnes.

MORTE E TRANSFIGURACIÓN

Xa teño falado aquí outras veces da miña amiga Rosa Álvarez, andoriña de Lira todos os meses de agosto dende hai máis de vinte anos, onde chega procedente de Madrid, a cidade na que vive. A súa biografía é intensa e interesante, en particular, e polo que atinxe ao público, pola súa aparición nos programas de teatro e de zarzuela que viamos cando só había unha televisión e, tamén, como parte do equipo que durante tantos anos nos fixo sorrir con aquel programa no que moitos aprendemos a amar música clásica, falo de Clásicos Populares, dirixido por Fernando Argenta.

Solpor Lira

Unha tarde deste verán, paseando de vagar pola punta dos Miñarzos, agardando polo solpor e collendo amoras con Maribel, faloume do concerto de Richard Strauss Morte e transfiguración (Tod und verklärung). R. Strauss é para ela un compositor principal, autor dunha obra inmensa a quen admira verdadeiramente. Hai días envioume unha versión marabillosa de Tod und verklärung, dirixida polo propio Strauss en 1944. Quizais compre dicir que Strauss compuxo esta peza cando só tiña 25 anos. Rosa acababa de descubrila, porque non sabía dela e sorprendeulle porque lle lembraba á mellor versión deste concerto que coñece, e que para ela é a de Claudio Abado. Asegura que esta se lle asemella e engade que aos compositores pásalles o que aos poetas, que agás excepcións, non son bos recitadores dos seus versos, como os músicos non dirixen ben as súas pezas, agás excepcións, tamén, e esta sería unha.

 

Xa se ve que a foto do solpor é miña, feita co móbil.

ELENA, CREBAS, ANIVERSARIO, ISLANDIA

Hoxe é o meu aniversario e hoxe, tamén marchamos a Islandia. A miña amiga Rosa Álvarez, dende Madrid, mándame esta imaxe dun globo branco, metáfora da vida e da viaxe, di.

A Islandia imos cun proxecto fermoso, creo, no que as crebas son elemento principal. Alí Maribel expoñerá as imaxes de Xente no Medio, en dúas cidades simultaneamente, Reikiavij e Akureyri. No marco das exposicións haberá recitais no que participaremos Elías Knörr e eu. Eu, ademais, darei a conferencia das crebas nas universidades das dúas cidades. Aquí tendes a illa de Thule, o reino de Sigrid, na carta mariña de Olaus Magnus, de 1537, unha das primeiras representacións que se fixeron dela.

Este xoves pasado presentabamos na libraría Couceiro de Compostela o libro das Crebas, precisamente. Foi un acto entrañable, con amigos e cariño, no que rin moito, o que pasa é que iso de rir os propios chistes, non sei se está moi ben. Os de Couceiro fixeran un fermoso escaparate con libros e crebas. Nesta fotografía estamos Belén, de Baía, Manuel Rodríguez, xornalista e Soledad Pite, pintora e poeta e eu. Faltaba Miro Villar, que non puido acompañarnos, como estaba previsto nun principio. A imaxe é da miña amiga Malores Villanueva, que veu á presentación dende Pontevedra.

Déixovos aí ese enlace para poder ler o discurso de Elena Poniatowska o día do Cervantes. Non sei con canta frecuencia, pero eu procurarei contar algo aquí de como nos vai no norte, na luz do frío.

http://www.eldiario.es/cultura/libros/Discurso-completo-Elena-Poniatowska_0_252675207.html

Apertas e bicos.

ROSA ÁLVAREZ NO PEDRA PAS

No mes de agosto de 1992, Maribel e eu mercamos a casa de Lira. Daquela, Daniel tiña 6 anos. Era o mes de agosto e, en Barcelona, os deportistas do mundo facían grande a olimpiada, débeda histórica do COI, porque en 1931 Barcelona competira con Berlín para organizar a de 1936, que finalmente, por presión diplomática, ideolóxica e militar, rematou indo á capital de Alemaña, para maior gloria de Hitler, por decisión do Comité Olímpico en reunión celebrada en Roma.

Pero non era diso do que quería falar, senón de Lira e algunha das súas circunstancias. O primeiro verán que pasamos na casa, foi o de 1994. Unha das primeiras lembranzas que teño, é baixar ao porto unha mañá con Fernando Alonso Romero e pasear pola pequena praia onde hoxe procurou o seu hábitat un banco de ameixa que moita alegría dá ás mariscadoras. Aquel día vimos paseando pola area, no devalar do mar, unha muller vestida de branco, para nós descoñecida. Agora sei que era Rosa Álvarez e que sufrín traizón por parte da memoria, xa que no realismo máxico da miña fantasía, elaborei a imaxe dunha muller solitaria, paseando a praia, vestida de branco, cun parasol tamén branco. Agora que coñezo a Rosa e que xa falei con ela diso, sei que nunca empregou parasol, pero si era ela a muller daquel día, diso non teño dúbidas, xa que aínda hoxe viste de branco, cun estilo inconfundible.

Cando chegou a Lira, Rosa descubriu o Pedra Pas, coñeceu a Tino e por el foi tecendo a arañeira de relacións e afectos que agora ten. Xa todos sabemos que foi actriz e cantante, que traballou en Escala en HIFI, Antoloxía da zarzuela ou Divertido siglo e que formou parte do equipo de Clásicos populares en Rne. Soubemos, tamén, que antes de Lira, o lugar escollido para contemplar o solpor foi Baroña e que as súas raíces familiares son de Lugo. Cada ano, en agosto, atopámonos con ela na barra do Pedra Pas. O ano pasado tamén nos vimos en Madrid, cando presentei a versión castelán da novela Sombras no labirinto. Xubilada, Rosa aplicouse nas cousas de informática, o que lle permite estár presente nas redes sociais. Con ela manteño dende hai tempo relación epistolar, a través do correo electrónico. Sei que escribe versos e tamén iso compartimos con complicidade.

Foi dela a idea de organizar un recital arredor dos meus poemas, en particular de dous libros: Bater de sombras (Golpear de sombras na versión castelán publicada en 2011 por Huerga y Fierro que ela coñece) e Mar de Lira. O recital sería no Pedra Pas e convidaríamos a todos os amigos de verán. A cousa foi onte, 22 de agosto, aniversario de Tino. Viñeron moitos amigos, Luz alumeou as mesas con hortensias, Manolo presentou e Maribel fixo un pastel. Rosa recitou en castelán e en galego e leu, tamén, un fragmento do monólogo de María Luisa na novela A noite branca.

Neste vídeo podemos vela, interpretando a Frivolina, fragmento da opereta de Manuel Penella Moreno, no programa Divertido siglo, dirixido e realizado por Fernando García de la Vega. De Fernando son estas palabras sobre o traballo que se facía en televisión a principios da década dos setenta, que é a data desta gravación: Nuestra juventud transcurrió por aquellos años de “la década prodigiosa”. Mucho ha cambiado el lenguaje audiovisual, efectivamente. Antes suplíamos el escaso desarrollo técnico y los más que escasos medios técnicos a base de mucha imaginación, mucha creatividad y mucha dedicación a lo que acabó convirtiéndose en nuestra profesión.

Para Rosa, que o recitou moi ben e tamén para Tino, vai agora o poema Pedra Pas, en galego orixinal e na versión en castelán de Teresa Seara, porque xa onte Rosa gabou o traballo de Teresa como tradutora, pois dela foi a versión castelán de Bater de sombras e dela, tamén, a tradución de todos os outros libros que formarán parte de Memoria de abril, o libro que Carlos Aguasaco publicará en Nova York:

Este é o secreto refuxio dos heroeso lugar ao que sempre se volveventre de sal arrombado na area

dos días da memoria.

Aquí conflúen as rosas do compás,

acougan silenciosas estrelas, rebulen teimas

de quillas e pistóns, de maruxías

que fan tremer as ondas.

Aquí medra o tentáculo, a espiral, o espasmo,

o frío mineral da carnada, aquí xoga o nordés

pero non o raposo, non o beizo da serpe,

aquí nace a canción da madrugada.

Ebrios de estirpe os homes danzan

o ronsel do regreso, beben, mudan de pel

e calan a certeza de que o alento e a nada

converxen máis alá do horizonte das illas.

Rexouba o mar no pouso das olladas

e alguén debuxa un aire

axexa o verdello dos días

e descifra a palidez da tarde.

Este es el secreto refugio de los héroesel lugar al que siempre se vuelvevientre de sal tendido en la arena

de los días de la memoria.

Aquí confluyen las rosas del compás,

reposan silenciosas estrellas, bullen obsesiones

de quillas y timones, de marejadas

que hacen temblar a las olas.

Aquí crece el tentáculo, la espiral, el espasmo,

el frío mineral de la carnada, aquí juega el nordeste

pero no la raposa, no el beso de serpiente,

aquí nace la canción de la madrugada.

Ebrios de estirpe los hombres danzan

la estela del regreso, beben, cambian de piel

y callan la certeza de que el aliento y la nada

convergen más allá de las islas.

Juega el mar en el fondo de los ojos

y alguien dibuja un aire

acecha el verdor de los días

y descifra la palidez de la tarde.