MIGUEL HERNÁNDEZ

Hoxe pola mañá sucedeume unha desas cousas máxicas que pasan ás veces. De camiño ao traballo fun cantando La boca, a versión de Joan Manuel Serrat do poema de Miguel Hernández.

O disco que Serrat lle dedicou ao poeta dos ventos do pobo, foi sempre algo principal para min. Quizais o coñecemento primeiro do poeta, foi polas cancións de Serrat, aínda que axiña tiven ocasión de ler un libro que sempre me fascinou, Dentro de luz, agasallo da que durante seis anos, e dende a adolescencia, foi a compañeira dos días, Carmen, libro editado en 1958 e que ela mercara en Madrid. O libro, que recolle textos dun Miguel con 20 e 21 anos, aínda pastor, empeza con este parágrafo tan fermoso: Estás en el corazón de la luz, el de mi huerto, con la brisa y las venas desveladas, como todo lo de ahora de abril. Como yo.

A Carmen, durante toda a vida, dediqueille moitos versos perdidos en poemas que non fan referencia explícita a ela e tamén incorporei un feixe de lembranzas e de momentos a novela e contos. Pero hai un poema, en Miño, na que ela é o centro:

APRENDER
a C.F.F.
Era auga ancorada,
enmudecida,
pero aprendemos a amar
no seu silencio escuro,
na súa fondura
de abrazo.
Aprendémonos, quero dicir,
naquela sombra.

Volvendo ao principio, hoxe pola mañá ía eu ao traballo cantando a Miguel Hernández a través da música de Serrat e coa xanela do coche aberta. Ao chegar á oficina, na pantalla do ordenador dunha compañeira, puiden ler que como consecuencia dos labores de catalogación dos fondos que son memoria del e que desenvolve a Fundación que leva seu nome e que agora marcha para Jaén, apareceran 300 cartas non coñecidas, escritas por Vicente Aleixandre.

Sempre lle quixen a Miguel Hernández, como sempre quixen a Aleixandre, dous corazóns cálidos, de afecto profundo, de honestidade e de amizade. Hai unha imaxe feliz e emotiva, anterior ao desastre que viría logo, na que Hernández bota por riba de Aleixandre, convalecente e sentado nunha hamaca no xardín da súa casa de Madrid, un saco de laranxas que lle trae da horta de Orihuela. Que lonxe estaban de imaxinar os dous, como axiña se torcerían os días!

Gústame o poema de Hernández (boca poblada de bocas, pájaro lleno de pájaros) e tamén a canción. Esta é unha versión antiga, de 1972, en Perú, os anos do exilio de Serrat, o tempo no que, quizais, nós liamos xuntos ese Dentro de luz, mentres aprendiamos a amar.

 

DECEMBRO

Fernando Pérez-Barreiro Noia procuraba os versos de diferentes poetas segundo a época do ano e o estado de ánimo.  Así, cando intuía as sombras, regresaba a William Blake e os seus labirintos, que moita ledicia e moita inquedanza lle producían, de feito sabemos que quizais foi este o último autor que leu, pero tamén a William B. Yeats, voz que buscaba cando precisaba alento para continuar.

Tamén a min me sucede algo así. Logo dun novembro perturbador, que nos tivo nun sobresalto seguido e que nos sacudiu con forza, chega decembro. Cando vén a tormenta eu procuro acudir a voces e autores que son coma portos de refuxio e de espera. Por suposto que aí están Blake e Yeats, pero tamén Eva Veiga, Torneiro ou Vicente Aleixandre.

A obra de Vicente Aleixandre sempre foi coma un bálsamo na enfermidade e, tamén, cando o corazón sente como o golpea a vida. Nada humano lle era alleo. El soubo achegarse ao significado das palabras, ao xeito que teñen de acompañar aos que sofren, soubo do seu valor e, tamén, do valor dos silencios: Entonces son posibles ya las luces, las caricias,/ la piel, el horizonte,/ ese decir palabras sin sentido/ que ruedan como oídos, caracoles,/ como un lóbulo abierto que amanece/ (escucha, escucha) entre la luz pisada.

Ou este fragmento do fermosísimo poema que ten por título LA PALABRALa palabra fue un día/ calor: un labio humano./ Era la luz como mañana joven; más: relámpago/ en esta eternidad desnuda.

Ou este outroÉl decía palabras./ Quiero decir palabras, todavía palabras./ Esperanza. El Amor. La Tristeza. Los Ojos./ Y decía palabras,/ mientras su mano ligeramente débil sobre el lienzo aún vivía./ Palabras que fueron alegres, que fueron tristes, que fueron/ soberanas…

El que nos dixo aquilo tan fermoso: A palabra responde, por el mundo… Pero a veces, muchas más veces, la palabra limita con el hombre, es el hombre…

Os poetas e os poemas que amamos, pero, tamén as músicas. Estes días procurei acougo en cancións e melodías que sempre me axudan a atopar dentro a forza necesaria non só para seguir, senón para seguir cos outros. Hai algo nesta canción de Tom Waits que vos deixo, que produce en min un efecto catártico; sosego, diría; música e voz que, máis alá do que digan, son coma un vieiro interior de procura e de acougo, unha luz que nos leva para non equivocar o camiño, que nos axuda a comprender a ambigüidade e a transcendencia que pode haber na Fannin Street que cada un de nós levamos dentro.