ROSALÍA DE CASTRO

Hoxe é o día de Rosalía e ata o celebra Google. Abrín o ordenador, vin os seus versos e o seu rostro e sentín un certo orgullo. Esta iniciativa de Google non compensou o enfado que teño con eles por dúas razóns que teñen que ver coa lingua, a primeira que non aceptasen dedicar a cabeceira dun 17 de maio ás letras galegas, malia que existiu solicitude formal. A segunda, que a VivirNaCoruña non lle dan publicidade por ter un amplo número de contidos en galego. Eu supoño que o que lles queren dicir é que estando a maior parte dos contidos en galego, non teñen publicidade nese idioma, pero xa podían apurar para tela, pero ademais, tendo a páxina contidos en castelán, ben lle podían ofrecer publicidade nesa lingua, que hai que conseguir facer rendibles os proxectos.

Volvo a Rosalía. Celebramos o 178 aniversario do nacemento, un 24 de febreiro, en Santiago de Compostela. E, para conmemorar tal efemérede, penso que o mellor é recitar versos. Pola tarde participarei na lectura aberta que convoca a Asociación de Escritores en Lingua Galega no Ágora da Coruña. Vou ler o poema “Nasín cando as prantas nasen” de Cantares Gallegos e vou explicar a razón.

rosalia-castro-cantares

Nos mes de novembro de 2013, recibín un correo electrónico de Suso Díaz, a quen non coñecía, nin coñezo, persoalmente. Convidábame a participar nunha iniciativa denominada 150 Cantares para Rosalía de Castro. Se aceptaba debería asumir escribir un poema a partir duns versos que el me daría, pertencentes a un poema dela. Aceptei.

Meses despois chegaron eses versos, que eran a segunda estrofa do poema que vou ler hoxe: Desque te quixen, ingrato/ todo acabóu para min,/ que eras ti para min todo,/ miña groria e meu vivir.

Tiña un prazo para enviar o meu texto. Andaba eu bastante amolado porque non conseguía nada que merecese a pena, cando Eva Veiga nos convocou a un recital que servía de despedida á exposición Vento de inverno do artista xaponés Yamamoto Masafumi. Presentaba Teresa Seara e estabamos moitos. Daquel día xa deixei constancia na entrada do blog: http://fernandeznaval.blogaliza.org/2014/03/03/1653/

Ese día acompañábanos a soprano Victoria Álvarez Acón (Vicky), quen cantou varias cancións de repertorio galego, entre elas: Rosa de abril ou Nasín cando as prantas nasen, con música de Andrés Gaos. E alí, escoitándoa, o meu poema para a encarga de Suso naceu só, si, escoitándoa, seguindo a súa voz. Sempre lle estarei agradecido pola luz daquel serán. Ela, agora, forma parte do proxecto Música de Mar de Lira, o disco gravado hai 15 días en Compostela, a partir das composicións de José Luis Fernández Carnicero. Así son os camiños da vida.

Non hai gravación desa canción por Vicky, así que deixo esta outra, para celebrar o día. Eses teus ollos, acompañada de Xosé Manuel Yáñez, o pianista do proxecto Mar de Lira. Non é Rosalía, que é Curros, pero eles tamén se querían:

Deixo aquí os dous poemas, o de Rosalía, que para iso é o día, e logo o meu que naceu dende o dela. Engadir que hoxe a Fundación Rosalía de Castro publica en edición dixital, na súa páxina o proxecto de Suso Díaz: 150 Cantares para Rosalía de Castro e que a presentación será, na propia Fundación, na Casa da Matanza de Padrón, o día 7 de marzo, sábado.

Nasín cando as prantas nasen,
no mes das froles nasín,
nunha alborada mainiña,
nunha alborada de abril.
Por eso me chaman Rosa,
mais a do triste sorrir,
con espiñas para todos,
sin ningunha para ti. 
Desque te quixen, ingrato,
todo acabóu para min,
que eras ti para min todo,
miña groria e meu vivir.
¿De qué, pois, te queixas, Mauro?
¿De qué, pois, te queixas, di,
cando sabes que morrera
por te contemplar felís?
Duro cravo me encravaches
con ese teu maldesir,
con ese teu pedir tolo
que non sei qué quer de min,
pois dinche canto dar puden
avariciosa de ti.
O meu corasón che mando
cunha chave para o abrir.
Nin eu teño máis que darche,
nin ti máis que me pedir.

E agora o meu:

RECITAL
A Victoria Álvarez Acón
Ían as voces sementando versos,
palabras núas sobre o anel da chuvia,
transparentes palabras, coma a atmosfera
nipona que envolvía os muros. Vento yamamoto
inverno masafumi auga, as cálidas palabras.
Entón foi o piano, a man,
a espiña en espiral, a rosa, o pentagrama,
Gaos, a música, a voz limpísima debuxando a canción
prendendo na emoción comunal
dos que respiran.
Desque te quixen, ingrato, e alentaba.
Desque me entreguei ás ondas túas
sen nada que che pedir, desque
me dei a escumas que florecen
no tenro mar de pardelas en abril.
Desque. Mais cando te escoitei as queixas
todo acabou para min
que eras ti para min todo
miña groria e meu vivir.
A que nostalxias me levou
o son harmónico da clara voz que abría
ventos de sol, areas de saudade
no negro chan do meu asombro en sombra?
A que luz de melodía? A que recendo de serán?
A que delirio? Ían os versos, coma avellóns de estío,
desprendidos da voz e das palabras, sementando
soños de aureana e tango.

 

CANCIÓNS DE MAR DE LIRA

Mar de Lira 2Sempre pensei que os poemas de Mar de Lira podían ser canción. Era consciente diso cando os escribía, quizais por iso demorei en cuestións rítmicas, en ecos, en reiteracións silábicas e xogos de palabras. Cando dedico ese libro sempre poño: … estes poemas e Mar de Lira, que sempre soñaron ser canción.

Xosé Luís Fernández Carnicero tomoume a palabra e compuxo 16 cancións coa letra doutros tantos poemas. Durante un ano, cada fin de semana que eu ía a Ourense, traballamos no seu despacho no barrio da Ponte, á beira do piano, procurando a mellor harmonía entre música e letra. Lembro algúns sábados de traballo duro e de rematar con sensación de esgotamento, non só pola dificultade de modificar un poema que nacera cun ritmo e unha cadencia, pero do que a composición musical requiría unha rima que non tiña, un equilibrio entre estrofas, a redución de sílabas dun verso. O esgotamento viña tamén pola loita interior que eu vivía, vendo como aquel poema se transformaba noutro e como perdía uns significados para gañar outros. Cantas dúbidas tiven entón e canto reneguei de min mesmo.

Pero pensei sempre que Mar de Lira, libro, fora proxecto meu, de poeta solitario, e que as Cancións de Mar de Lira eran proxecto de dous e, polo tanto, era necesario un territorio de confluencia que non tiña porque coincidir necesaria ou exactamente co do libro, velaí a miña dispoñibilidade a cambiar, malia que, ás veces, sufrir, sufría.

Cancións Mar de Lira 1

Aí están agora as cancións. Esta fin de semana tocaba gravación, porque nun par de meses teremos disco. Contamos co mellor técnico que puidemos soñar, Pablo Barreiro, da Radio Galega. O Auditorio de Galicia permitiunos traballar na sala grande, onde toca a Real Filharmonía de Galicia. As cancións foron do gusto da soprano Victoria Álvarez Acón e do pianista Xosé Manuel Yáñez, conxuntados e marabillosos profesionais. Maribel converteuse na fotógrafa da primeira sesión e súas serán as imaxes que acompañarán o CD (xa eran súas as imaxes que ilustraban o libro). Segundo Pablo o escenario do salón grande do Auditorio, é o mellor lugar para gravar un disco coma este, porque ten o mellor piano, un Steinway & Sons, que non é música, é luz cando soa, e unha acústica extraordinaria para a voz.

Hoxe pola mañá, escoitando como Victoria quentaba a voz, como Yáñez e Carnicero dialogaban sobre entradas, adornos ou cadencias, como Pablo tendía cables e axustaba micrófonos, como Maribel tiraba fotos, sentín unha emoción nova, a de descubrir e sentir que aqueles versos que escribín camiñando as beiradas de Carnota, navegando con Bernardo, con Lobelos ou con Xosé, de alcume o Fisterrán, que faleceu o día 30 de decembro pasado; conversando con Cuchía ou con Pilar, agora son proxecto de tanta xente.

Cancións Mar de Lira 2

Hai máis que agradecer, pero todo será ao seu tempo. Mentres, aquí, como acta desta mañá de febreiro, quedan estas imaxes e este texto.

 

O pasado venres, último da exposición “Vento de inverno” do gravador e editor de libros de artista Masafumi Yamamoto, convocados por Eva Veiga e Teresa Seara acudimos un grupo de amigos para recitar os nosos versos e a cantar. Con Teresa, que fixo de extraordinaria anfitrioa e de Eva que recitou, estabamos: Olga Patiño, Ánxeles Penas, Dores Tembrás, Pedro Ramos, Charo Pita, Manuel Álvarez Torneiro, (o noso flamante Premio Nacional de poesía, na imaxe), e eu. Na parte musical, a soprano Victoria Álvarez Acón, acompañada por Vicente Castro Alonso, interpretando tres cancións compostas a partir de poemas de Rosalía de Catro.

Foi un momento feliz, cando menos así o sentimos os que estabamos do lado actuante, pero esa sensación tivérona tamén moitos dos asistentes e así nolo comentaron ao final. As interpretacións de Victoria Álvarez foron fantásticas, malia as condicións do local, unha galería de arte que seguramente non reúne as condicións idóneas para a música a interpretar, e, malia iso, ela cantou marabillosamente. A min emocionoume, en particular, a romanza composta por Andrés Gaos, a partir do poema “Rosa de abril”.

Gustaríame compartir a canción, pero sobre todo a interpretación de Victoria. Porén non atopei nada dela en you tube, así que, pedíndolle perdón, vai este vídeo con interpretación de María Bayo, acompañada da Orquestra Sinfónica de Galicia, dirixida, aínda, por Víctor Pablo.

 Hai tamén en you tube un vídeo, de moi baixa calidade, no que varios centos de nenas e nenos, alumnos dos colexios de Compostela, cantan a canción no Panteón de Galegos Ilustres. Tamén ese, malia a pouca calidade de imaxe e son, resulta emotivo, cando menos para min, pero é que a música de Gaos paréceme moi fermosa.

As imaxes todas forman parte da reportaxe gráfica de Maribel Longueira.