COGOMELOS: PAN DE LOBO

Chegou o tempo dos cogumelos ou cogomelos. O pouco que eu sei deles aprendino, alá, Odriozolapolos aos oitenta, con Marisa Castro e Luís Freire, nos cursos que dende a Sociedade Galega de Historia Natural organizabamos no Instituto Labaca da Coruña, primeiro, na Casa das Ciencias, despois. No primeiro tamén participou Antonio Odriozola. Aquilo era cousa de sabios xenerosos que gozaban compartindo o seu saber. Lembro, con emoción, as saídas ao monte dos sábados e logo, polo serán, preparar a cea entre todos, baixo a dirección de Marisa, cun menú no que todo eran fungos, dende o primeiro prato, -sopa con lacarias-, ata o postre, marmelo de pé azul.

LUISFREIRE

Contoume hai anos Xulián Maure que estando el en Xerais, publicaron a primeira, ou unha das primeiras, guía de fungos do país, precisamente asinada por Marisa Castro. Daquela, procurando o título, deron na palabra cogomelo ou cogumelo, de moi pouco uso, pero fermosa e que si existía no galego. Xulián falábame da sorpresa que levaron cando, ao final, a palabra asentou como a principal referencia léxica para os iniciados neste mundo marabilloso e, tamén, misterioso, desa realidade natural que non pertence ao mundo animal, nin vexetal, nin mineral e que son os fungos. Por certo, foi Robert Graves quen afirmou que a palabra misterio procede de micos.

Todo o anterior para chegar a estas imaxes que van agora. Porque saír ao monte a procurar cogomelos pode deparar sorpresas, como esta vivida esta mesma semana por uns veciños nosos de Lira, buscando nos montes de Taxes, parroquia muradán.

Lobo 1

Tiñamos evidencias da presenza do lobo nos montes da contorna, e aquí deixamos constancia diso nalgunha entrada anterior. Unha familia grande, formada por varios grupos, vive entre os montes de Vimianzo e o Barbanza. A ela pertencerá este exemplar, que tamén andaría aos cogomelos, que xa en galego temos como sinónimo o termo “pan de lobo”, recollido nos dicionarios.

Por certo, é Franco Grande quen no seu dicionario ofrece a lista de sinónimos para fungo: carrote, cogomelo, cogordo, chopín, choupano, choupano, choupín, choupiñeiro, cugumelo, pan de lobo, pucho de sapo e pan de cobra.

Sorte e que a colleita do ano sexa boa.

Advertisement

OSO, MAMÁ, SI?

Maria-LadoMaría Lado (Cee, 1979) vén de publicar o libro de poemas Oso, Mamá, si?, na colección de poesía de Edicións Xerais.

Hai poucas semanas, na entrada dedicada ao proxecto Apiario, falaba doutro libro de María, o conto para nenos e grandes titulado Porque Cuqui non quere ir á lavadora.

http://fernandeznaval.blogaliza.org/2015/02/24/laboratorio-apiario/

Oso, Mamá, si? é un libro fermoso que ten como referencia a maternidade. Sempre me gustou a poesía de María. Sucédelle o que dicía Lorca con respecto do duende, tense ou non se ten, e ela teno. O seu verso semella doado porque é natural. O poema flúe sen dificultade aparente, sen asperezas, sen violencia, xusto no adxectivo, rico nas imaxes, alimentado cos elementos do cotián, do máis cotián. Semella doado, pero non o é.

oso-mama-si

E hai un poema que quero de maneira particular, un que escribiu por culpa miña. No encontro de embarcacións tradicionais de Muros, do ano 2009, programamos unha iniciativa lúdica e máxica. Tratábase de facer traballar xuntos a escultores e escritores vinculados ao territorio comprendido entre Corrubedo e Fisterra, convidándoos a construír un artefacto estanco, coma un barco e capaz de flotar, que levaría dentro un texto poético e unha mensaxe xeográfica. Durante os días dos encontros, obxectos e textos estarían expostos nunha carpa e o último día, saíndo ao mar de fóra en barco, lanzaríanse ás ondas, deixándoos alí ao azar das correntes. Ela quedou emparentada con Alfonso Costa.

Gústame ver actuar a María con Lucía Aldao, nese dúo marabilloso que forman ALDAOLADO, conxugando música e verso. Emociónome cada vez que recita este poema que o mar levou e aínda non devolveu, acaso levado pola corrente cara un mundo afastado, se cadra tragado por un cetáceo ou atopado por unha serea que o le cada día, soñando ser nai:

poema perdido nunha botella

para o océano
ti eras
só un neno de fanequeiras
vermellas que a area enterraba,
un brazo fortemente prendido da miña saia morada.
teño medo dos bichos, mami, dos bichiños do mar
e con forza de xigante collíaste de tea.
só así deixabas que o mar che lambese,
sen avanzar,
as pernas,
cravados ti e eu fronte á liña pola que a tarde escapaba
mollándose o rodo da saia coas puntas do mar.
ti
…acórdaste diso? eras só un neno.
ao abrigo do monte de mallou
os dous eramos pequeniños,
conta de caramuxas,
no areal deitado
un dedo de brisa percorrendo as nosas costas
peiteando as herbas de namorar no lombo da praia.
e esas outras prantas, mami,
esas que son 
como rabiños de coello
son, si. son.
e cando se moven así
é porque os coellos están contentos
están, si. están.
lémbralo? eu escribía fronte ao mar.
estás aquí neste poema, ves?
e mamá tamén
e o mar
e os bichiños do mar?
tamén, e os rabiños de coello.
todos aquí
dentro deste poema,
construíndo un recordo deste día.
bótala ao mar, meu amor?
pero calabas, agarrado á saia que a brisa preñaba.
e… onde iremos?
onde o mar nos leve
e… habemos de volver?
pois non sabemos
e ti… estarás comigo?
ata o último verso.

CADEAS, COMA A VIDA

O pasado venres, 13 de decembro, na biblioteca da AA VV Atochas-Monte Alto-A Torre, presentabamos a novela de Xabier López López, Cadeas, premio Xerais deste ano. Na mesa estabamos Fran Alonso, Xabier e máis eu.

 

Este é un resumo da miña intervención, por se alguén se anima a ler un libro tan complexo e esixente coma intenso:

 Había tempo que non nos viamos Xabier e máis eu. Quizais dende o 2006. E non foi ata o pasado mes de xuño, na illa de San Simón, que nos volvemos atopar. Ese día levei unha alegría enorme cando a portavoz do xurado do premio Xerais fixo público o nome de Xabier, como gañador da edición deste ano, cun libro titulado Cadeas, este que hoxe presentamos. Busqueino logo, por entre tanta xente, cando considerei que xa o deixarían libre os fotógrafos e xornalistas. Atopámonos nun corredor e démonos unha aperta grande.

Son lector da súa obra dende hai unha morea de anos. Podo dicir que lin boa parte dos seus libros, non todos, seguro, pero case: Doutor Deus, O caderno, A estraña estrela, O mono no espello, A vida que nos mata, Trinta e dous dentes ou 1989. Teño pendente a edición castelán dun libro de relatos Los libros prestados, publicado en Bilbao, en marzo deste ano e que el me agasallou hai pouco.

Na biografía literaria de Xabier hai anos máxicos. Esa consideración podería ter o ano 2002, cando publica O mono no espello, premio Manuel Lueiro Rey e A estraña estrela (Aventuras, tránsitos e adversidades do singular viaxeiro Emilio Amarante). Esa consideración pode ter, tamén, este 2013, ano no que publica a versión castelán dos relatos que antes mencionei; 1989 publicado por Biblos, e este libro, premio Xerais do ano, que hoxe presentamos.

Non é a primeira novela de Xabier que presento. Xa antes, en Betanzos, no ano 2007, presentabamos A vida que nos mata, unha novela policial, no sentido que lle dá Borges a esta expresión, cando di que unha novela policial debe ser contida e ter unidade, e ter iso presente é importante hoxe, ao falar de Cadeas, xa que na súa aparente falta de unidade e contención, en comparación con aquela outra historia de investigación, protagonizada polo xornalista obeso e sentimental Sebastián Faraldo, podemos apreciar algúns dos trazos principais do Xabier López escritor: o dominio de diferentes rexistros, a capacidade de sorprender e de se rexenerar, a exploración de territorios diversos, a versatilidade.

Considérase que foi John Dos Pasos quen abriu o camiño ás novelas ou narracións de carácter fragmentario, compostas a xeito de mosaicos, xénero ou estilo ao que, na miña opinión, pertence esta Cadeas. Agora ben, pasaron arredor de 90 anos dende aquela Manhattan Transfer que inauguraba o estilo, polo que aquel que guste de afondar nel, debe, ao tempo, afastarse do modelo e, se pode, innovar. Isto fai Xabier López con Cadeas.

A Xabier sempre lle gustou xogar ao límite. Xa en Doutor Deus propoñía un mundo narrativo a piques de se desintegrar e en Trinta e dous dentes esixía do lector unha actitude cómplice levada ao extremo da verosimilitude, cun personaxe que retrocedía á infancia.

En Cadeas os nexos existen, pero non son evidentes. Agás a historia do escritor que vai cear á casa dos lectores e que supón, a través de 19 breves capítulos, a columna vertebral ou o encadeado do que saen o resto das liñas de fuga do libro, o resto de historias comunícanse a través de elementos sutís, case inmateriais, polo que o lector debe estar moi atento ou, o máis aconsellable, deixarse levar con inocencia polos vieiros propostos por Xabier.

O personaxe dese escritor que descobre na praia a unha muller que le un libro seu, é o nexo ou cadea máis longa e que articula o resto. Pero este escritor non é un personaxe que se faga querer. Fachendoso, obsesivo e egocéntrico, non resulta nin atractivo, nin simpático. Porén, algúns dos outros elos, con menos páxinas, están escritos para perdurar na memoria: a historia de Xan, soldado en Cuba; Manuel Antonio nun porto oceánico; Xaquín Caxigal, un músico festeiro. Non obstante, é el quen dá as pistas do que é este libro, falando cos lectores que o acollen no seu chalé unha noite de verán. El fálalles do novo proxecto no que traballa:

  • Ben -contestou-. Narrativa, por suposto.

  • Unha novela?

  • Un libro de relatos?

  • Nin unha cousa nin a outra

  • Se non é unha novela nin tampouco un libro de relatos…

  • Sen sabelo -replicou- case acabas de dicilo ti. Se non é unha novela nin tampouco un libro de relatos… Cabe aínda outra posibilidade, non si? Que sexa unha novela e un libro de relatos.

Novela ou modelo evolutivo dos cambios sutís, cheo de vida, de recendo fortes, de luz e de amor, pero tamén de morte e de violencia. Salvado o escritor, os restantes heroes son un corpo heteroxéneo de personaxes e nese sentido hai na novela algo de vocación totalizadora, a proposta dun horizonte de seres humanos que viven canda nós, universo de personaxes complexo, algúns identificables e que podemos representar no noso maxín, outros formando parte dun corpo social amplo e máis difuso, polo tanto.

Para completar o mosaico ou o collage, son tamén diferentes os xenéros que Xabier emprega para artellar o discurso, alternado a primeira e terceira persoas, incorporando narración epistolar, historia dentro da historia, crónica, entrevista, informe…

Historias que perviven en nós logo da lectura porque nos conmoven velaí: a dese misterioso hospital no que se vai a luz en noite de tormenta; a paixón de Manuel Antonio por Alecto; a de Xan por Dolores; a necesidade de amar de Xaquín Caxigal; a esmorga dos tres amigos nos Caneiros…

Algúns dos elos que vinculan os relatos son sutís, algúns físicos e corpóreos e outros inmateriais. Entre os primeiros, velaí a emasculación dos soldados británicos; as orellas; Rianxo; o lúpulo e a cervexa; Conrad; Abd-el-Krim; a cabaleiría dos Estados Unidos; a morte de Xosé Luís Castro Veiga, o Piloto; a sombra do nacismo. Pero tamén eses outros fíos invisibles: recendos; agarimos; calor; luz. Nestes eu atopo un estado de ánimo, un pulo, unha proposta emocional, a representación da rede de afectos que nos axuda a seguir en tempos complexos, que nos afirma na necesidade de procurar a felicidade.

Cadeas é unha novela para ler devagar, para disfrutar con cada unha das historias que Xabier propón, sabendo que podemos facer delas o uso que mellor nos cadre, vinculándoas ou sentíndoas na súa singularidade, sen obsesións, exercendo a autonomía e a liberdade do lector.