OS CARREIROS DA RIBEIRA

Hai anos, durante a primeira xeira de López Veiga como Conselleiro de Pesca, discutiuse moito en público e en privado, sobre o descanso do mar en relación co esforzo pesqueiro. López Veiga impuxera o descanso semanal a toda a flota galega o que suscitou debates e bastante bibliografía en prensa. Daquela, nos bares dos portos e nas confrarías, afirmábase que o mar non precisaba de sábados e domingos, que xa el impoñía os seus períodos de descanso, en particular no inverno, cando había veces nos que se sucedían as semanas cos barcos fondeados, sen poder faenar. Algo así aconteceu no pasado mes de decembro e no que levamos de xaneiro.

Sei que en Lira, por exemplo, perdeuse a oportunidade de aproveitar as datas de Nadal e Fin de ano, para vender centolas a bo prezo. Prezo houbo, pero centolas non, que non puideron ir por elas. Iso supón unha creba importante na economía das xentes do mar e unha certa sensación de desánimo, xa que por moitas centolas que se collan ata a veda, a oportunidade pasou e ata o ano que vén, non volve.

Cando os temporais enfían un con outro, descansan os recursos do esforzo pesqueiro, é verdade, pero iso non quere dicir que os seres que habitan o océano e o litoral, non sufran a dureza do clima, a dificultade para se alimentar, o esforzo por conseguir voar ou por loitar coas ondas e co mar de fondo. Daquela, algúns non sobreviven, como lle aconteceu a este congro, que xa dicía Cuchía que o congro é moi mal nadador.

Estes días paseei os carreiros da ribeira, entre o Ximprón e o areal de Carnota, camiños ancestrais tecidos polos pés de pescadores, crebeiras e crebeiros, mariscadoras e mariscadores. Todas as  imaxes que acompañan este comentario forman parte do que vin: un mar arrebatado, natureza morta e crebas asasinas, ben lanzadas directamente pola borda ou apañadas polas ondas que varren as cubertas dos buques. Chamoume a atención esta, escrita en inglés e en árabe.

TARDE DE MASCATOS EN LIRA

Hoxe, logo do mediodía, cesou a chuvia e puidemos gozar dunhas raiolas de sol. Belén, Maribel e eu, aproveitamos para pasear pola beiramar, dende Porto Ancho ata o Ximprón. O ceo e a tarde era dos paxaros, en particular dos mascatos, adultos e novos, erguéndose ata unha altura considerable e deixándose caer en picado sobre as ondas. Co sol brillaban, destacándose contra as nubes que aínda cubrían o Monte do Pindo. Un deses espectáculos fermosos e sen custo, agasallo da natureza.

Antes de Porto Balea, nun pequeno coído, atopamos un mascato que non podía voar. Maribel achegóuselle moito para fotografalo e el deixouna facer. Dela é a primeira imaxe Logo achegueime eu, por ver se podía determinar o que lle sucedía e, se me deixaba, recollelo para tentar levalo a un centro de recuperación. O resultado vese nesta segunda fotografía tomada por Belén.

Logo dese intento, deixámolo en paz. Deixámolo ou deixámola, que Maribel fala dela ou del en feminino.

Pareceume que tiña danada unha á e quizais  non sobreviva a ese mal. Pero xa estes días chamoume a atención a cantidade de mascatos mortos que atopei en praias e coídos, en especial en Ardileiro (7), pero tamén en Porto das Cabras (3), Samuralla (1) e Cabalar (1). Todos eran novos, agás un. A diferenza entre adultos e inmaturos, como sucede coas gaivotas, está na plumaxe, parda nos novos, que tardan un par de anos en adquirir as cores que caracterizan a especie. Pensei que durante a emigración de outono, serían vítimas dalgún dos temporais que castigaron o litoral durante as últimas semanas, e que castigaría de maneira particular aos máis inexpertos e máis débiles, pero iso é unha hipótese. Haberá que estar atentos, nas vindeiras semanas.

MAZARICOS

No inverno, estamos afeitos a ver, na Boca do Río de Carnota, un bando numeroso de mazaricos curlís –zarapito real en castelán-, grandes e repoludos, co seu medio metro de alzada e o seu longo peteiro. Non é frecuente que esta especie se reproduza en Galicia, aínda que os datos apuntan a un incremento de individuos que permanecen connosco cando chega a primavera. O normal é que, finalizado o inverno, procuren outras xeografías e outros climas.

Porén, esta pasada fin de semana puidemos ver dous bandos no litoral de Lira, un de 40 individuos e outro de algo máis dunha ducia, o primeiro composto todo el por mazarico chiador, e o segundo por mazarico rabipinto, ambos os dous bastante máis cativos que o curlí. A este segundo grupo pertence os que se ven na fotografía tomada á caída da tarde do venres 26 de abril, no Ximprón, aínda que nela, por ser contraluz, non se distingue o ton dourado da plumaxe de verán.

Mazaricos no Ximprón. Fotografía Maribel Longueira

Mazaricos no Ximprón. Fotografía Maribel Longueira

A presenza do mazarico debeu ser moi importante, non só no litoral, por máis que hoxe as guías así nolo presenten. Sería ave abundante nas brañas, zonas húmidas e searas dese territorio que as xentes de Muros e Carnota chaman “A montaña” e que hoxe son terras do concello de Mazaricos. Quizais a eses de terra dentro se refería Eduardo Pondal no seu poema, que ben lido podería ser metáfora dos tempos que vivimos:
Ouh mazarico, que cantas
no jungal vougo e sombrizo,
non ergas tan triste pranto,
non cantes máis, mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.
Antr’as espesas canizas
do angoeiro húmedo e frío,
non cantes máis, compañeiro,
compañeiro mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.
As esperanzas fallaron,
as alegrías fugiron,
o corazón ‘stá deserto…
Non cantes máis, mazarico:
como fouce de ferro aguzada
mesmo na alma te sinto.

Mazarico. Páxina clop.zonalibre.org

Mazarico. Páxina clop.zonalibre.org

O mazarico ten o seu lugar no refraneiro do mar, tal e como o recolle Clodio González Pérez: Mazaricos na praia a cantar, os mariscos a aboiar. Tamén nos xogos infantís, como esta canción de descartar, recollida por M. Barrio e N. Rielo para o proxecto Orella Pendella, ditos, recitados e cancións infantís:

 

 

Pico, pico, mazarico,
¿quen che deu tan longo “pico”?
Deumo Deus e San Santiago
para picar o pan no agro
e piquei e repiquei,
cen milliños encontrei
e boteinos a moer
e os ratiños a comer
e agarrei un polo rabo
e boteino naquel cabo
e tamén agarrei outro
e boteino naquel souto
e vin de moita “prisa”
tocando a miña gaitiña
pero víronme os ladróns
e roubáronme os calzóns.

Na novela Purga, da escritora finlandesa Sofi Oksanen, traducida ao galego por Tuula Ahola e publicada pola editorial Rinoceronte, o personaxe de Aliida, unha estoniana que no transcorrer da súa vida padece a ocupación rusa, a alemá e de novo a rusa, muller moi supersticiosa, escoita coma un agoiro o mazarico que canta na extrema entre os pasteiros e o bosque.