MANUEL COLMEIRO

Non son moi dado a facer listas cos mellores escritores, músicos, ciclistas ou pintores. Paréceme que esas relacións sempre empobrecen, porque sendo todo subxectivo, sempre faltará alguén que debería estar. Con todo, se fixésemos unha enquisa sobre o mellor pintor que deu Galicia, seguramente aparecerían nomes como Eugenio Granell, Maruja Mallo, Luís Seoane, Arturo Souto, Leopoldo Nóvoa ou Xosé Luis de Dios, entre outros. O que me parece seguro é que, sempre, na proposta de cada quen, Manuel Colmeiro tería un espazo reservado. Onte mesmo, Pepe Fernández Ferreiro, dicíame que para el era o mellor dos nosos pintores.

Muller ColmeiroVén isto a conto pola inauguración onte dunha exposición que amosa ao público a colección familiar, formada por obras pouco coñecidas, entre elas eses tres bocetos ou proxectos de murais cos que se inicia a mostra e que falan do Colmeiro ideoloxicamente comprometido coa transformación da sociedade e coa xustiza, argumentos que o levaron ao exilio. A min sorprendéronme, porque non os coñecía, uns debuxos nos que o pintor reflicte a barbarie da represión fascista en Galicia, no verán de 1936. Son debuxos que non están lonxe dos de Castelao ou Seoane e non estaría mal organizar unha mostra coa obra dos pintores galegos sobre o tema. Fernández Ferreiro, que o coñeceu e tivo bastante relación con el, lembraba para min o seu carácter aberto e divertido e a súa condición de bohemio, froito dos anos vividos no exilio de Bos Aires e, sobre todo, en París.

A primeira vez que fun a Bos Aires, hospedado no hotel Diplomat, na encrucillada San Martín e Paraguai, á beira da rúa Florida, unha das primeiras cousas que fixen foi ir ás Galerías Pacífico e admirar a cúpula onde Colmeiro deixou constancia do seu bo facer como muralista.

Pintores Pacífico

Era o ano 1946 e el formaba parte do grupo Taller de Arte Mural, a quen se lle encargou a decoración da cúpula central do edificio. Os compoñentes do Taller, que vemos na imaxe eran: Demetrio Urrruchua, Antonio Berni, Lino Enea Spilimbergo, Colmeiro e de pé sobre eles, Juan Carlos Castagnino. Na bóveda das Galerías que acollen o centro Jorge Luis Borges, hai obra dos cinco, porque o grupo recibiu a encarga da súa decoración. O resultado é fantástico, unha explosión de formas e de luz.

ColmeiroEste que vedes aquí é un detalle, obra de Colmeiro. Dende entón, sempre que regreso, é esa unha das primeiras visitas, obrigadas, como penso que tamén o son o mural de Seoane no Teatro San Martín, na rúa Corrientes e tantos outros lugares que forman parte da nosa memoria colectiva, aínda que sexa do lado de alá, pero como lle acontecía a Cortázar, non se sabe moi ben onde está o lado de acá, nin o lado de alá.

 

 

SANTA COMPAÑA

No ano 1895, Jesús Rodríguez López publicaba un libro titulado Supersticiones de Galicia, obra pouco coñecida hoxe, pero que no seu momento tivo a súa importancia, causándolle serios problemas coa Igrexa. O libro deu para unha segunda versión en 1910 e, en 1943, a editorial Nova, fundada por Arturo Cuadrado e Luís Seoane en Bos Aires, publicaba a edición arxentina. Eu teño unha edición, facsímil da de 1910, publicada en Valladolid no ano 2001.

O libro é de moito interese para quen sentimos curiosidade por estas cousas, en particular polo xeito en que enfronta o mundo galego das crenzas tradicionais e das supersticións, vinculándoo ao mundo celta, pero ten, tamén, a súa graza, sobre todo cando vai cualificando os escritores que cita, así vemos que Añón é eximio, Victoriano Novo y García é notable, Alfredo Brañas merece o recoñecemento de inspirado, Ubaldo Insúa de correcto. É este último quen refire que a Compaña rolda por camiños e encrucilladas.

Vén todo isto a conto porque Edward Thomas, no poema “Roads” (Camiños) ten estes versos: The larger companies,/ That by the roadside be,/ And beneath the rafter/ Else uninhabited/ Excepting by the dead;/ (As numerosas compañas/ que están xunto os camiños/ e baixo as trabes/ deshabitadas/ agás polos mortos). Neles eu aprecio unha clara referencia á Santa Compaña. E non sería estraño. Fernando Alonso Romero, no libro El mundo de los muertos en Galicia y en el folklore del occidente europeo, recolle a tradición escocesa, galesa e irlandesa, das ánimas percorrendo os camiños,  de maneira moi semellante a como sucedía (non sei se aínda sucede) aquí.

Continúo esa lectura lenta e intensa dos versos de Edward Thomas, na edición bilingüe xa comentada de Linteo, que recolle a súa obra poética completa. Todas as mañás, no almorzo, dependendo da lonxitude do poema, leo dous, tres ou catro, primeiro en inglés e logo na versión castelán. Pero esta lectura xa non é solitaria. Dende hai semanas, por azar, Antonio García Teijeiro e eu atopámonos nesa mesma descuberta que agora compartimos, coa singularidade de que os dous levamos o mesmo ritmo, aínda que non sempre lemos os mesmos textos. Agora cruzándonos correos sobre os achados de cada mañá, comentamos aquilo que máis nos emocionou e sorprendeu e deixamos constancia deste xogo nos nosos blogs. Recoméndovos o del, Versos e aloumiños, que vén de ser nomeado candidato aos premios que cada ano concede a Asociación de escritores en lingua galega. O enlace está neste, á dereita, porque é espazo amigo.

Como ilustración, de moi baixa calidade, pero é o que hai, deixo esta imaxe na que malamente se observa o mural de Xosé Luís de Dios, pintado na parede do fondo da sala principal do bar Tucho ou O’ Volter, de Ourense, local histórico e emblemático que non soubemos conservar. De Dios pintou nel unha santa compaña da nosa identidade, que levaba por título Alegoría da porta de palla, lembrando a novela de Vicente Risco.

A IBENSE, O VOLTER E OS 36 BILLARES

Graciela Fondo, unha amiga arxentina, que viviu aquí durante varios anos e que retornou en setembro, escribe informando sobre o peche do bar 36 Billares, un dos clásicos de Bos Aires, local catalogado, que forma parte do inventario de cafés patrimoniais da cidade.

Estivemos nel, por primeira vez, con Graciela e con Osvaldo, cando Maribel traballaba no libro Entremiradas I, Galicia-Bos Aires. Naquel xogo que propoñía, de darlle unha foto cunha imaxe de Galicia a un escritor arxentino e unha cunha imaxe da Arxentina a un galego, os 36 Billares tocáronlle a Marica Campo, quen escribiu un texto fermosísimo, no que compara a vida cunha partida de billar dunha soa tirada.

Cada vez que pecha un local destas características, véñenme á memoria dúas perdas moi especiais para min. Primeiro o Volter ou Tucho, o local ó que ía de neno cos pais e de mozo a tomar viños e fumar aqueles primeiros cigarros na aprendizaxe da vida. O segundo a Ibense e os xeados da infancia. O recendo a canela dos batidos de nata e mantecado, forma parte da miña memoria emocional e da educación sentimental, algo semellante á magadalena de Proust.

O Volter, nome que lle puxo Vicente Risco, foi lugar principal na historia da arte galega, xa que alí se xuntaban os compoñentes do grupo dos Artistiñas. O 17 de maio de 1981, cando se lle dedicou a Vicente Risco a festa das letras galegas, eu entrevistei na radio a Tucho, o propietario e fundador do local. Tamén publiquei por aqueles días un artigo sobre el na Hoja del Lunes. O programa de radio no que entrevistamos a Tucho titúlabase Onda Galega, emitíase en Radio Popular de Ourense e, se non esquezo a ninguén, o equipo redactor eramos: Manuel Catoira, Nacho Rodríguez, Henrique Feijoo e eu.

O meu relato Noite de pallabarro, incluido no libro Para seguir bailando, ten O Volter como un dos escenarios. Máis ou menos polos mesmos días nos que se publicou este libro de relatos, Suso Almeida presentaba o seu O Volter, fragmentos para a memoria, no que participabamos moitos, algúns dos que estamos nesta foto do día da presentación, tomada da información da axencia EFE. De esquerda a dereita: o pintor Alexandro, o escultor Acisclo, a arquitecta e viúva de Quessada Mª Jesús Blanco, o escritor José María Pérez Álvarez (Chesi), o Suso e eu. Suso ten aberto o libro nunha dobre páxina que amosa un impresionante mural no que Xosé Luís de Dios deu cabida a unha boa parte dos personaxes que son historia do país, mural que estaba ao fondo da sala principal do bar, a das mesas corridas e os poemas manuscritos nas paredes, cada un nunha orla debuxada por Virxilio.